ट्रेन्डिङ:
काठमाडौंले नपत्याएको एप, मोफसलमा यसरी दिँदै छ आपतकालीन सेवा डिजिटल प्रणालीमा रुपान्तरण हुँदै आयल निगम वानप्लसको पहिलो स्मार्टवाच मार्च २३ मा सार्वजनिक हुँदै थाहा पाइराख्नुहोस् मोबाइलको चार्जरमा हुने सङ्केत र तिनको अर्थ अब मोबाइल एपमा युट्युव भिडियो फुल एचडीमा हेर्न सकिने स्मार्टफोनमा जीपीएसको साटो आफ्नै स्वदेशी नेभिगेसन प्रणाली लागू गर्न बाध्य पार्दै भारत युरोकप चलिरहँदा टेलिभिजनको स्क्रिनमा किन आउँछन् अनेक नम्बर ? स्मार्टफोनले अब डीएसएलआर क्यामेरालाई विस्थापन गर्छ:  क्वालकम कसरी छान्ने राम्रो स्मार्टफोन ? एनसेलको नयाँ भ्वाइस प्याक, ४८ रुपैयाँमा २२५ मिनेट कल गर्न सकिने
close

काठमाडौंले नपत्याएको एप, मोफसलमा यसरी दिँदै छ आपतकालीन सेवा

युजु खालिङ युजु खालिङ

भदौ २८, २०७७

काठमाडौंले नपत्याएको एप, मोफसलमा यसरी दिँदै छ आपतकालीन सेवा

काठमाडौं । समाजमा विभिन्न किसिमका दुर्घटना, हिंसा, प्राकृतिक प्रकोप जस्ता कारणबाट अनाहकमा मानिसहरुले ज्यान गुमाइरहेका छन् । कसैकाे अस्मिता लुटिएकाे छ, कति अंगभंग भएका छन् । अनि कतिको घरबार नै उठिबास लागेको छ ।

तर घटनाले दुःखद मोड लिँदासम्म प्रशासन मौन बसिदिन्छ । अर्कोतर्फ पीडित न्याय र राहतका लागि भौतिरहन्छन् । त्यसपछिका कथा अझ दु:खदायी लाग्न सक्छ । वास्तवमा कुनै अप्रिय घटना हुनुअघि नै सही सूचना सम्बन्धित निकायले पाए सबै कुरा ठीकठाक नै हुन्थ्याे कि ?

वास्तवमा सूचना निकै संवेदनशील कुरा हो । सही समयमा सम्बन्धित निकायले सूचना पायाे भने कसैले जीवन दान पाउन सक्छन् । कसैको अस्मिता बचाउन सकिन्छ । तर दुर्भाग्य यो सूचनालाई समयमा सही ठाउँमा पुर्‍याउने हामीसँग त्यस्ताे उपकरण के हाेला र ?

भाग्यलाई मात्रै दाेष दिएर पनि त भएन । हाम्रै देशका युवाले यस्ता उपकरण बनाइरहन्छन्, तर सरकारी निकाय र उच्च ओहोदामा बसेकाहरु यस्ता आविष्कारलाई फक्रिनै दिँदैनन् ।

प्रविधिको क्षेत्रमा काम गर्दै आइरहेका सुमन पौडेलले सूचना प्रचारको एउटा छिटो र भरपर्दो प्रणाली स्मार्ट सिटिजन सिस्टम ल्याए । अनि काठमाडाैंका सरकारी कार्यालय धाए, प्रहरी प्रशासनमा देखाउन गए । सबैले प्रविधि मन पराए तर प्रयाेग गर्न हिच्किचाए ।

लकडाउन हुनु दुई महिनाअघि सुमनले यो एप सार्वजनिक गरे । काठमाडाैंले नपत्याए के भाे त ? उनकाे एप अहिले कैलाली जिल्लाको घोडाघोडी नगरपालिका र त्यहाँका जनताले प्रयोग गरिरहेका छन् । 

स्मार्ट सिटिजन एप आपतकालीन अवस्थाको लागि प्रयोग गरिने एप्लिकेसन भएको सुमन बताउँछन् । यो एप्लिकेसन ‘सफ्टवेयर प्लस हार्डवेयर’ सिस्टम हो । 

घोडाघोडी नगरपालिकाका तीन हजार नागरिकहरुले स्मार्ट सिटिजन एप प्रयोग गरिरहेका छन् ।

नगरपालिका भित्रका जनताले यो एप्लिकेसनलाई डाउनलाेड गर्न सक्छन् । साइनअप गर्नुअघि नगरपालिकाको बासिन्दा हो भनेर प्रमाणित हुने दस्तावेज जस्तै नागरिकता, प्यान, सवारी चालक प्रमाणपत्र तथा नगरवासीको परिचय सिस्टमभित्र सब्मिट गर्नुपर्छ ।

त्यसलाई नगरपालिकाले प्रमाणित गरिसकेपछि नागरिकले एपमा साइनअप गरेर सिस्टम प्रयोग गर्न पाउँछन् । त्यो सबै प्रक्रिया सब्मिट भइसकेपछि सिस्टम एक्टिभेट हुन्छ ।

सिस्टमभित्र प्रहरी, बारुद नियन्त्रक दमकल, एम्बुलेन्स गरी तीन अप्सन छन् । त्यसभित्र रहेको ग्याम्बलिङ अप्सन भने अहिलेलाई हाइड गरिएको छ । 

‘कुनै व्यक्ति दूर्घटनामा पर्‍यो, महिलालाई दुर्व्यवहार भयो वा कुनै नराम्रो घटना भयाे भने अटोमेटिकल्ली एप्लिकेसन थिचेपछि जीपीएस अन भएर नगरपालिकामा राखिएको हार्डवेयर सिस्टममा प्रयोगकर्ताको नम्बर, नाम र एक्ज्याक्ट लोकेसन सहित ट्रयाक भएर नोटिफिकेसन आउँछ,’ सुमन भन्छन् ।

उनले अगाडि थपे, ‘नगरपालिकामा जति पनि प्रहरी प्रशासन छन्, सबैमा डिस्प्ले सिस्टम राखिएको छ । त्यसमा अलार्म आउँछ र ड्युटीमा खटिएका प्रहरीलाई पनि लोकेसन सहित म्यासेज आउँछ र सजिलै ट्रयाक गर्न सकिन्छ ।’

स्मार्ट सिटिजन एप अफलाइन र अनलाइन दुवै मोडमा चल्छ । नेट नभएको अवस्थामा पनि एपको सर्भरबाट दश सेकेण्डै अप्ठ्यारो परेको ठाउँको जीपीएस सहित एसएमएस जाने उनी बताउँछन् ।

विभिन्न संस्था, बैंक तथा पसलहरुमा पनि हार्डवेयर इन्स्टल गर्न सकिन्छ । आपतकालीन वा अप्ठ्यारो परेको अवस्थामा त्यो हार्डवेयरमा रहेको ट्रबल स्वीचलाई क्लिक गर्‍यो भने सिधै नोटिफिकेसन प्रहरीकहाँ पुग्ने उनले बताए । 

‘आगलागी भयो भने फायर अलार्म र नोटिफिकेसन बारुद नियन्त्रक र नगरपलिकामा पुग्छ,’ उनले भने, ‘बारुद नियन्त्रक ड्युटीमा बसेका कर्मचारीहरुको मोबाइलमा एउटा एसएमएस एपीआई इन्टरफेस हुन्छ त्यसले गर्दा नोटिफिकेसन पुग्छ,’ उनले सुनाए । 

उनी भन्छन्, ‘हाम्रो सानो मोबाइल सिस्टम पनि छ, जुन प्रहरीको भ्यान, बारुद नियन्त्रक गाडी र एम्बुलेन्समा इन्स्टल हुन्छ । यसले चाहिँ घटनास्थल ट्रयाक गर्न सहयोग गर्दछ ।’ 

सफ्टवेयर मात्र छ भने त्यसले मेनुअल तरिकाबाट नोटिफिकेसन दिन्छ, तर हार्डवेयरले अटोमेटिक नोटिफिकेसन दिने उनले सुनाए । 

प्रारम्भिक चरणमा आन्तरिक व्यवस्थापन धेरै झन्झटिलो भएको उनले सुनाए ।

‘समन्वय गर्न गार्हाे थियो । अस्पतालहरुसँग समन्वय गर्नुपर्ने थियो । एम्बुलेन्स चाहियो भने अलर्ट अस्पताललाई दिने कि नगरपालिकाको एम्बुलेन्सलाई दिने हो त्यो दुविधा थियो,’ उनले भने, ‘लोकल ठाउँमा सरकारी अस्पताल थिएन । दुई/चारवटा एम्बुलेन्स थिए । कसलाई अलर्ट दिने भनेर आन्तरिक व्यवस्थापन गर्न निकै गाह्रो भयाे ।’

तर अहिले ती समस्याहरु समाधान भइसकेको र एपको राम्रोसँग प्रयोग भइरहेको उनले बताए । 

देशमा डिजिटल नेपाल र स्मार्ट सिटी अवधारणाले प्रमुखता पाइरहेको बेला सुमनले स्मार्ट सिटिजन एप बजारमा ल्याए । तर स्मार्ट सिटीको नारा बोकेको काठमाडौं महानगरपालिकाले नै यस्तो अवधारणामा बनेको प्रविधिलाई कदर नगरेको दु:खद अनुभव उनले टेकपानालाई सुनाए । 

कैलालीको घोडाघोडीमा एपलाई सार्वजनिक गर्नुअघि काठमाडौं उपत्यकामा आफ्नो सेवालाई प्रयोग गर्ने प्रयास उनले नगरेका होइनन् । उनको एप अन्य एप जस्तो सिधै प्रयाेगर्कतासँग मात्र जोडिएको थिएन । याे त प्रशासन, स्थानीय तह र नियामकसँग् जाेडिएकाे थियाे ।

सरकारी निकायको संलग्नताबिना एप अधुरो रहने हुँदा‍ उनले एपको डेमो काठमाडौं महानगरपालिका र शहरी योजना विभाग दुवैमा देखाए । दुई/चार पटक सकरात्मक कुरा पनि भयो कुरा गर्न पनि बोलाइयो । तर अन्तत: २५ वर्षीय युवाको नवीन सोचलाई यत्तिकै तुहाउन खाेजियाे । 

उनले काठमाडौं, भक्तपुर र ललितपुर वृत्तका प्रमुखसँग पनि कुरा गरे । प्रहरी वृतमा इन्स्टल गरी यसलाई प्रयोग गरौं भनेर प्रस्ताव राखे । सिस्टम राम्रो लाग्यो भन्ने प्रतिक्रिया बाहेक अरू एक्सन सुमनले सुन्न पाएनन् । 

महानगरले आफ्नो सोचलाई बेवास्ता गरे पछि उनले मोफसलमा आफ्नै क्षेत्रतिर लगेर प्रयोग गर्ने सोच बनाए । उनसको सोचलाई कैलाली जिल्लाको घोडाघोडी नगरपालिकाले साथ दियो ।

‘घोडाघोडीपछि अब हामीले यसलाई विराटनगरमा लाने योजना बनाएका छौं । त्यहाँ स्मार्ट सिटीका लागि एडीबीको प्रोजेक्ट पनि आएको रहेछ । त्यसपछि धनगढीमा एडीबीको यस्तै प्रोजेक्ट परेको हुनाले यी दुई ठाउँमा याे सिस्टम लग्ने योजना छ,’ सुमनले सुनाए ।  

थोरै जनसंख्या भएको ठाउँमा स्मार्ट सिटिजन एपले सकारात्मक प्रभाव पारिरहेकाे छ । यसलाई ठूलो जनघनत्व भएको ठाउँसम्म विस्तार गरेर शान्ति सुरक्षाको क्षेत्रमा योगदान दिने सुमनको सपना छ । 

सुमन अहिले २५ वर्षका भए । केही समय उनले  नास्टको रिसर्चरका रुपमा पनि काम गरिसकेका छन् । उनी राष्ट्रिय युवा प्रतिभा पुरस्कार २०७६ बाट पनि पुरस्कृत भइसकेका छन् । उनले ड्राइभर निदाए ब्रेक लाग्ने गाडी बनाएर २०७० सालमा सुदुरपश्चिममा परीक्षण गरेका थिए ।

काइचो टेक्नोलोजीका संस्थापक तथा अध्यक्ष सुमन पाैडेल

आफू र आफू जस्तै साथीहरुको साझा फोरम अर्थात् प्रविधिको क्षेत्रमा अनुसन्धान-अध्ययन गर्ने एक समूह छ, जसकाे नाम हाे काइचो ग्रुप । यस समूहले बनाएका प्रविधिको बजारीकरण तथा बिक्री गर्ने अर्को सँगैको फोरम काइचो टेक्नोलोजी पनि छ ।

सुमन काइचो टेक्नोलोजीकै संस्थापक तथा अध्यक्ष हुन् । स्मार्ट सिटिजन एप पनि काइचोकै प्रोडक्ट भएको उनले सुनाए ।  

सुमनले नगरपालिकाको हार्डवेयर रिक्वायरमेन्ट अनुसार वान टाइम इन्स्टलेसनको पेमेन्ट लिएर त्यसपछि वार्षिक रुपमा थाेरै शुल्क लिएर काम गरिरहेको बताए ।

‘एउटा नगरपालिकामा पाँचवटा प्रहरी कार्यलय छ भने प्रत्येक प्रहरी कार्यलयमा राडर जस्तै डिस्प्ले सिस्टम नै हुन्छ । प्रत्येक पुलिसलाई त्यस प्रकारको डिस्प्ले युनिट राख्ने भए त्यसको छुट्टै पैसा लाग्छ । मोबाइलमा मात्र राख्ने बनाउने हो कि त्यसको छुट्टै चार्ज हुन्छ,’ सुमन भन्छन् ।  

स्मार्ट सिटिजन एपको अवधारणा नेपालमै पहिलो भएको सुमनको दाबी छ । 

‘अलर्ट सिस्टम त महिलाको लागि नेपाल प्रहरीको पनि छ । त्यसमा सफ्टवेयर लेयर मात्र छ । कन्ट्रोल रुमाम कम्प्युटर खोलिन्छ । प्रयोग गर्न नेट चाहिन्छ । त्यसको लागि जीपीएस अन पनि गर्नुपर्छ ।

तर अहिले हामीले बनाएको नेपालको लागि एकदमै नयाँ हो । यसमा अफलाइन सिस्टम पनि छ, एमएमएस गेटवे पनि छ, ट्रयाकिङ सिस्टम, भेनमा पनि इन्स्टल गर्ने उपकरण छ,’ उनले भने ।

उनले अगाडि थपे, ‘वान टाइम कस्टिङ खर्च हो । व्यवस्थापन र विकास सबै काम गरिसक्यौं । प्रविधिको युग छ । तर कम्युनिकेसन नभएर मात्र मान्छे मरिरहेका छन् । हाम्रो उद्देश्य भनेको कुनै पनि नराम्रो घटना भयो भने त्यसको सूचना छिट्टो पुगोस्, त्यो पनि घटना स्थलको सूचनासँगै ।