ट्रेन्डिङ:
एक अनाथले बनाएको रोलेक्स, यसरी बन्यो धनाढ्यको हातमा सजिने संसारकै महँगो घडी राम्रो इन्टरनेट स्पिडका लागि कहाँ राख्ने राउटर ? क्रोम, मोजिल्ला र एजमा नयाँ अपडेट आउँदै, नचल्न सक्छन् केही वेबसाइट ड्राइभर अपडेट नहुँदा पनि स्लो हुन्छ इन्टरनेट, कसरी गर्ने समाधान ? आजसम्म तपाईँले कुन कुन मोबाइल एप चलाउनुभयो ? यस्तो छ थाहा पाउने सजिलो तरिका यसकारण ढिलो चार्ज हुन्छ मोबाइल, कतै तपाईंले गल्ती त गरिरहनु भएको छैन ? दशैंमा नयाँ मोबाइल किन्नुभयो ? यी कुरामा ख्याल राख्नुहोस् अनलाइनमा बलियो पासवर्ड राख्न जान्नैपर्ने कुरा यसकारण ढिलो चार्ज हुन्छ मोबाइल, कतै तपाईंले गल्ती त गरिरहनु भएको छैन ? तातो खाना फ्रिजमा राख्दा के हुन्छ ?
close

एक अनाथले बनाएको रोलेक्स, यसरी बन्यो धनाढ्यको हातमा सजिने संसारकै महँगो घडी

टेकपाना टेकपाना

साउन २७, २०७९

एक अनाथले बनाएको रोलेक्स, यसरी बन्यो धनाढ्यको हातमा सजिने संसारकै महँगो घडी

काठमाडौं । रोलेक्स भन्ने बित्तिकै अधिकाशं मानिसको दिमागमा महँगो ब्रान्ड वा व्यक्तिको शान भन्ने कुरा आउँछ । कतिका लागि त यो सपना जस्तै हुन्छ । तर केही व्यक्तिको व्यक्तित्वलाई यसले थप इज्जत बढाउन पनि सक्छ ।

किन भने महँगा चिज वस्तुले मानिसको व्यक्तित्व बलियो बनाउन मद्दत गर्छ भन्ने आमधारणा पनि छ । आजको दिनमा रोलेक्स कम्पनीको मूल्य करिब ८ अर्ब डलर (१० खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी) को हाराहारीमा छ ।

यति धेरै महत्त्व बोकेको विश्वकै महँगा ब्रान्ड मध्येको एक ‘रोलेक्स’ को सुरुवात कसरी भयो होला ? वास्तवमा धनाढ्यहरूको हातमा सजिने यो महँगो घडीको जन्म भने कोही पनि नभएको एक अनाथको हातबाट भएको हो ।

त्यो अनाथ, जसको न कोही थियो, न त साथमा केही थियो । तर उनको मनमा आफ्नो यो अवस्थालाई परिवर्तन गर्ने दृढ इच्छाशक्ति भने थियो । यही दृढतालाई लिएर उनी आफ्नो जन्मथलो छोडेर अर्कै ठाउँ पुगे । जहाँबाट सुरु हुन्छ रोलेक्सको एक शताब्दी पुरानो इतिहास । 

बाल्यकाल 

सन् १८८१ मा जर्मनीको कुमबाक भन्ने ठाउँमा जन्मिएका हन्स विल्सडोर्फ आना र योहन ड्यानियलका माइला छोरा हुन् । उनी एक सम्पन्न व्यवसायिक घरानामा जन्मिएका व्यक्ति हुन् ।

हजुरबुबाबाट पुस्तान्तरण भएको फलामका सामग्री बनाउने व्यवसाय गर्दै आएको उनको परिवार सुखी र सम्पन्न थियो ।उनीहरूको जीवन राम्रैसँग चलिरहेको थियो । तर केही वर्षदेखि बिरामी परेकी हन्सकी आमा सन् १८९२ मा बितिन् ।

यो पीडाबाट राम्रोसँग बाहिर आउन नपाउँदै हन्सका बुबाको पनि मृत्यु भयो । एक वर्षकै अन्तरालमा आमाबुबा दुवै गुमाएका १२ वर्षीय हन्सका लागी यो असह्य पीडा थियो । यसरी उनी एकाएक अनाथ भए । 

बेसहारा भएका हन्सको तीन दाजुभाइ आफ्ना मामासँग बस्न थाले । उनका मामाले नै उनीहरू सबैको जिम्मा लिएका थिए । एकातिर अभिभावको देहावसान, अर्कोतिर भविष्य कसरी अगाडि बढ्छ भन्ने दुबिधा ।

यसैबीच उनका मामाले उनीहरूको सबै सम्पत्ति बेचेर उनीहरूको पढाइमा खर्चिने निर्णय लिए । उनीहरूको पढाइको लागि तीनै जनालाई मामाले जर्मनीको बवेरियामा भएको अर्नेस्टिनम कोबर्थ नामक बोर्डिङमा भर्ना गरेर अगाडिको पढाइलाई निरन्तरता दिन लगाए । 

तर यो निर्णयले हन्स भने खुसी थिएनन् । अभिभावक बिहीन हन्सलाई नयाँ सहर, नयाँ मान्छे र नयाँ साथी केही पनि रुचेको थिएन । उनले आफूले आफूलाई त्यो ठाउँमा भिजाउनै सकेनन् । अर्को सहरबाट आएको र फरक धर्मको मान्छे भन्दै उनको स्कुलका साथीहरूले उनलाई गिज्याउने गर्थे । 

यस्तो माहोलमा कोही मान्छे कसरी रमाउन सक्छ ? त्यसपछि उनले आफ्नो ध्यान पढाईमा केन्द्रित गर्ने निर्णय लिए । हुन त हन्सलाई आफ्ना मामाहरूको निर्णय मन परेको थिएन । त्यसमाथि उनलाई त्यो ठाउँ पनि चित्त बुझेको थिएन । तर परिस्थितिसँग सम्झौता गर्नु बाहेक उनीसँग अरु कुनै विकल्प थिएन । 

यद्यपि राम्रोसँग पढ्नु  पर्छ भन्ने कुरा भने हन्सले मनन् गरेका थिए । आफूहरूलाई बोर्डिङमा राखेर पढाउने मामाहरूको निर्णय उनलाई मन नपरे पनि राम्रोसँग पढ्यो भने भविष्य राम्रो हुने कुरामा भने उनी विश्वस्त थिए ।

त्यसैले उनले अन्य कुरालाई सहेर आफ्नो पढाईमा ध्यान दिनु उचित ठाने र पढाइमा केन्द्रित हुन थाले । त्यही समयलाई उनी आफ्नो सफलताको कारण पनि मान्छन् ।  

पुस्तक पढ्न निकै रुचि राख्ने हन्स विद्यालयको मेधावी विद्यार्थी थिए । अन्य विषय भन्दा गणित र भाषागत विषयमा उनी निकै प्रतिभावान थिए । उनले विद्यालयमा छँदै फ्रेन्च र अङ्ग्रेजी भाषा सिकिसकेका थिए ।

नयाँ ठाउँहरूको बारेमा जान्नु उनको रुचि थियो र नयाँ ठाउँ घुम्नको लागि भाषामा दक्षता हुनुपर्छ भन्ने उनले राम्रोसँग बुझेका थिए । यही बुझाइ उनको सफलताको बिज बन्न पुग्यो । 

व्यवसायको पहिलो खुड्किलो ‘स्विट्जरल्यान्ड’

विद्यालयमा छँदा हन्सका एकजना साथी स्विट्जरल्यान्डका थिए । उनी हन्सको एकदम मिल्ने साथी थियो । उनले हन्सलाई आफ्नो देशका धेरै कुराहरू सुनाउँथे ।

विशेष गरी घडी उत्पादनको लामो इतिहास बोकेको लसो-दि-फन्ड्स नामक सहरको विषयमा उनी हन्सलाई अनेक कुरा बताउँथे । जसले हन्सलाई निकै आकर्षित गर्‍यो ।

उनले घडी उत्पादन र उक्त सहरको बारेमा थप जानकारी खोज्न थाले । त्यसपछि उनले घडी उद्योग भएको त्यो सहरको विषयमा गम्भिर अध्ययन सुरु गरे । 

अनि यहाँबाट सुरु हुन्छ, उनको व्यवसायिक यात्रा । साथीको मुखबाट धेरै सुनेको सहर उनको सपनाको सहर बन्न पुग्यो । त्यो ठाउँमा उनलाई जानु थियो । विद्यालयस्तरको पढाइ सक्ने बित्तिकै १९ वर्षको उमेरमा हन्स स्विट्जरल्यान्डतर्फ लागे ।

नयाँ देश, नयाँ सहर, नयाँ मानिस अनि नयाँ परिवेशमा संघर्ष उस्तै थियो । स्विट्जरल्यान्डको जेनेभा सहरमा गएर उनले सिकारुको रुपमा मोती निर्यात गर्ने एक अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीमा काम गर्न थाले । 

उक्त कम्पनीले फरकफरक स्थानबाट खरिद गरेर ल्याएको मोतीलाई प्रशोधन गरी विभिन्न सहरको गहना पसलहरूमा बिक्री गर्थ्यो । त्यहाँ काम गर्दैगर्दा कम्पनीको विषयमा उनले एउटा कुरा पत्ता लगाए ।

कम्पनीले केही उत्पादनशील काम नगरेपनि नाफा भने धेरै कमाइरहेको थियो । यही कुरामा उनले विशेष ध्यान दिइरहेका थिए । कम्पनीमा काम गर्दैगर्दा उनले सानै उमेरमा राम्रो आम्दानी गर्नुको साथै व्यवसायिक रणनीति पनि सिकिरहेका थिए । 

यसरी उनको नयाँ जीवन चलिरहेको थियो । यही क्रममा एक दिन उनले आफ्नो साथीबाट एउटा चिठ्ठी प्राप्त गरे । उक्त चिठ्ठीमा आफ्नो कम्पनी ‘कुनो कर्टन’ मा काम गर्न हन्सलाई आमन्त्रण गरिएको थियो । 

कुनो कर्टन त्यस समयको उच्च गुणस्तरीय घडी निर्माण गर्ने कम्पनी थियो । जसले हरेक वर्ष लाखौं घडि निर्यात गर्थ्यो । सबैभन्दा रोचक कुरा त के थियो भने यो कम्पनी लसो-दि-फन्ड्समा थियो । जहाँ उनी जान चाहन्थे । यो त्यही ठाउँ थियो, जहाँको इतिहास सुनेर उनी स्विट्जरल्यान्ड पुगेका थिए । 

हुन त साथीको कम्पनीको तुलनामा उनले काम गरिरहेको मोतीको कम्पनीमा उनलाई धेरै फाइदा थियो । तर उनका लागि आम्दानी भन्दा ठूलो घडी उद्योग प्रतिको रुची र जिज्ञासा बन्न पुग्यो । आफूले चाहेको ठाउँबाट अवसर आउँदा उनले दोहोर्‍याएर सोच्न चाहेनन् र सन् १९०० मा उनी जेनेभा छोडेर लसो-दि-फन्ड्स गए । 

त्यहाँ उनले अंग्रेजी संवाददाता तथा क्लर्क (कार्यालयका दस्तावेजहरू व्यवस्थापन गर्ने व्यक्ति) को रूपमा काम गर्न थाले । विद्यालयमा भाषाप्रतिको रुचि र आफूले सिकेको अङ्ग्रेजी भाषाले उनलाई फाइदा गर्‍यो । मासिक ८० स्विस फ्र्यान्क (स्विस रकम) तलब सहित उनी उक्त कम्पनीमा अङ्ग्रेजी लेख्ने र पढ्ने काम गर्न थाले । 

यसका साथै उनले तयार भएका पकेट वाच अर्थात गोजीमा राख्न मिल्ने घडिहरूले सही समय दिइरहेको छ कि छैन भन्ने काम पनि हेर्न थाले । यसरी त्यो कम्पनीमा छँदा उनले घडी सम्बन्धी धेरै जानकारी पाइसकेका थिए । उनले विभिन्न घडी कसरी निर्माण हुन्छन् भन्ने विषयमा पनि धेरै ज्ञान बटुलिसकेका थिए ।

तर यो समय उनका लागी निकै छोटो भयो । स्विट्जरल्यान्डमा बसेर काम गरेको धेरै समय बितेको जस्तो त उनलाई पनि लागेको थिएन । तर पुन: जर्मनी फर्किने समय आइसकेको थियो ।

तत्कालीन समयमा जर्मनीको नियम अनुसार देशका हरेक नागरिकले देशको सेनामा काम गर्नुपर्ने हुन्छ । दुई वर्षको स्विट्जरल्यान्ड बसाइपछि उनी पुनः जर्मनी गएर सेनामा भर्ती भए । 

सैन्य तालिमपछि पनि उनको घडी उद्योगप्रतिको मोह भने रत्तिभर कम भएन । सैन्य तालिम सकेपछि २२ वर्षको उमेरमा हन्स बेलायत हानिए । त्यहाँ पनि उनले एउटा उच्च गुणस्तरीय घडी कम्पनीमा काम गर्न थाले ।

उक्त कम्पनीमा उनको भूमिका पहिलेको कम्पनीमा भन्दा बढी महत्त्वपूर्ण थियो । उनले त्यहाँ बिक्री व्यवस्थापनतर्फको काम सम्हाल्थे । 

बेलायतको सो कम्पनीमा दुई वर्षसम्म काम गर्दा उनको मुख्य भूमिका भनेको घडीको बिक्रीलाई बढाउनु थियो र यो काममा उनी सफल पनि भए । उनले कम्पनीमा धेरै नयाँ ग्राहकहरू जोड्न र कम्पनीको बिक्री वृद्धि गर्न पनि सफल भएका थिए । 

त्यस समयसम्म उनले आफ्नै घडी निर्माण व्यवसाय सुरु गर्ने सोचिसकेका थिए । आफूले काम गरेको कम्पनीहरूबाट उनले आफ्नै व्यवसाय कसरी चलाउने र यसका लागि केके आवश्यक पर्छ, व्यवसाय कसरी व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ लगायतका ज्ञानहरू हासिल गरे । 

यही क्रममा उनको भेट फ्लोरेन्स फ्रान्सेस मे क्रोटीसँग भयो । भेट भएको केही समयमा नै उनीहरूले विवाह गरे । 

विल्सडोर्फ र डेभिस लिमिटेड 

हन्स आफ्नो लक्ष्यमा केन्द्रित थिए । तर कहाँदेखि अनि कसरी आफ्नै व्यवसाय सुरु गर्ने भन्ने विषयमा भने उनी अझै पनि अन्यौलमा थिए । समय यसरी नै बितिरहेको थियो । एक दिन उनी आफ्नो परिवारसँगै आफ्नो घर बाहिर सामान्य कुराकानीमा व्यस्त थिए । त्यहाँ उनका जेठान अल्फ्रेड जेम्स डेभिस पनि थिए । 

उनीहरू आफ्नो वर्तमान स्थिति र भविष्यको बारेमा कुराकानी गरिरहेका थिए । त्यसै क्रममा हन्सले डेभिसलाई आफू घडी व्यवसाय गर्न इच्छुक रहेको र त्यसका लागि आफूमा आत्मविश्वास समेत रहेको बताए । तर आफूसँग लगानीका लागि आवश्यक पूँजी नभएको पनि सुनाए । 

एकातिर हन्ससँग पैसा थिएन । तर डेभिससँग भने पैसा थियो र उनलाई यो व्यवसायलाई लिएर हन्स कति समर्पित छन् भन्ने कुराको पनि ज्ञात थियो । उमेरको हिसाबले हन्स निकै नै साना थिए ।

तर उनको दृढता र लगनले गर्दा डेभिसले घडी व्यवसायका लागि आफूले लगानी गरिदिने बचन दिए । यहीँबाट हन्सको व्यवसायिक यात्रा सुरु हुन्छ । सन् १९०५ मा यी दुई जना मिलेर विल्सडोर्फ एन्ड डेभिस लिमिटेड नामक कम्पनीको स्थापना गरे ।

कालान्तरमा गएर यही नाम ‘रोलेक्स’ हुन पुग्यो । यसरी रोलेक्सको व्यवसायिक यात्रा सुरु भयो । केही समय काम गरेपछि उनीहरूले स्विट्जरल्यान्डको सबैभन्दा ठूलो घडी कम्पनी ‘हर्मन एग्लर’ सँग पनि साझेदारी गरे । यो साझेदारीसँगै उनीहरूले आफ्नो कम्पनीमा उत्पादित घडी बेलायत निर्यात गर्न थाले । 

सो कम्पनीको कामकारबाही व्यवस्थित गर्न उनीहरूले स्विट्जरल्यान्डमा रोलेक्सको कार्यालय पनि स्थापना गरे । यसरी उनीहरूले आफ्नो व्यवसायलाई राम्रैसँग चलाइरहेका थिए ।

त्यो समयमा रोलेक्सले सर्वसुलभ मूल्यमै घडी बिक्री गरिरहेको थियो । उनीहरूको व्यवसायिक रणनीति पनि सस्तो तथा सुलभ घडी बिक्री गर्नु नै थियो ।   

व्यवसाय त राम्रै थियो । तर हन्सको घडी र घडीको बजारमाथिको अध्ययन यात्रा भने कहिल्यै टुङ्गिएन । व्यवसाय अगाडि बढिरहँदा उनले घडी बजारलाई पनि नियालिरहे । यसैक्रममा उनको दिमागले घडी बजारमा भएको एउटा विभेदलाई ठम्यायो । त्यो समस्या पकेट वाच अर्थात गोजीमा राख्ने घडीमा थियो ।

त्यसताका धेरैजसो नाडीमा लगाउने घडीलाई महिलाहरूले गहनाको रूपमा लगाउने गर्थे । केहीले भने यस्तो प्रकारको घडीको आलोचना पनि गर्थे । गोजीमा बोक्ने घडीको तुलनामा नाडीमा लगाउने घडीको समय सही नहुने भन्दै मानिसहरू त्यसलाई मन पराउँदैन थिए । आकारको हिसाबले पनि गोजीमा बोक्ने घडी भन्दा नाडीमा लगाउने घडी सानो हुन्थ्यो । 

सानो आकारको हुँदा घडीभित्र प्रयोग हुने सामग्रीहरू पनि सानै हुन्थे । जसले गर्दा घडीको सुईले राम्रोसँग काम गर्दैन थियो । नाडीमा लगाउने घडीमा समय कहिले छिटो त कहिले ढिलो भइरहन्थ्यो ।

यही समस्याले गर्दा त्यस समयमा पकेट घडि नै बढी लोकप्रिय थियो । त्यसमाथि यस्तो घडी ठूलो हुने भएकाले त्यसलाई पुरुषले मात्र प्रयोग गर्ने घडीको रुपमा लिइन्थ्यो । 

यो विभेद हन्सलाई भने चित्त बुझेको थिएन । मानिसको लागि पकेट घडी झन्झटिलो भएको उनको ठम्याई थियो । पकेट घडी हेर्न गाह्रो हुन्छ भन्ने उनलाई लागेको थियो ।

झन् दुवै हात व्यस्त भएको अवस्थामा समय हेर्न पकेट घडी उपयोगी नहुने उनको तर्क थियो । एकातिर पकेट घडी उपयोगी छैन भन्ने हन्सको तर्क थियो त अर्कोतिर त्यो समयमा सही समय दिने नाडीमा लगाउने घडी उत्पादन गर्नु असम्भव जस्तै थियो । 

भइरहेकै घडीमा नै सही समय दिन सकिएको थिएन । यस्तोमा पकेट घडीलाई चुनौती दिएर नाडीमा लगाउने घडी प्रचलनमा ल्याउनु चुनौतिपूर्ण थियो ।

२० औँ शताब्दीमा यो काम गाह्रो थियो । सन् १९१४ तिर भने उनले नाडीमा लगाउने घडी भविष्यमा मानिसको लागि नयाँ प्रचलन हुने दाबी गरेका थिए । त्यसपछि आफ्नो यो दाबीलाई पूरा गर्न उनी लागिपरे । नाडीमा लगाउने घडीले दिने समयलाई अचूक बनाउन उनले हरसम्भव प्रयास गर्न थाले ।

घडी व्यवसाय गर्ने उनको सपना अब मानिसको घडी प्रयोगको प्रचलनलाई नै परिवर्तन गर्नेतर्फ मोडियो । यसका लागि उनले संसारका धेरै देशहरूमा पुगेर विभिन्न ठूला कम्पनीका उत्पादनकर्तालाई भेटे र घडीको विषयमा हरेक ससाना विवरणहरू संकलन गर्न थाले ।

उनले आफ्नो यात्राको क्रममा घडीको गुणस्तर कसरी बढाउन सकिन्छ भन्ने कुरा सिकिरहेका थिए । यही यात्राका क्रममा उनी आफैँले पनि घडी बनाउने काम पनि गरे ।

विश्वका अन्य कम्पनीहरूबाट सिकेको ज्ञानलाई उनले आफ्नो कम्पनीको उत्पादनमा प्रयोग गरिरहेका थिए । यसैबीच रोलेक्सले महिला र पुरुष दुवैको लागि धेरै नाडीमा लगाउने घडीहरू निर्माण गरिसकेको थियो ।

उनीहरूको व्यवसाय यति धेरै बढ्यो कि कम्पनी स्थापना गरेको तीन वर्षमै अर्थात सन् १९०८ सम्ममा रोलेक्स बेलायतको सबैभन्दा उत्कृष्ट घडी उत्पादक कम्पनी बन्न सफल भयो । 

रोलेक्सको नामाकरण 

आफ्नो कम्पनीको बढ्दो लोकप्रियतालाई देखेर हन्स कम्पनीको नाम परिवर्तन गर्न चाहन्थे । उनी आफ्नो कम्पनीको नाम जुनसुकै भाषामा भएपनि एकदमै उच्चस्तरीय र मानिसहरूले सुन्ने वा देख्ने बित्तिकै याद राख्न सकिने खालको खोजिरहेका थिए ।

यसका साथै घडी भित्र अटाउने सक्नेगरी सानो नाम हुनु पनि उत्तिकै जरुरी थियो । हन्सले कम्पनीका लागि पाँच अक्षरको एउटा शब्द खोजिरहेका थिए । त्यसका लागि उनले लामो समय बिताए । हरेक कामलाई निपूण तरिकाले सम्पन्न गर्ने हन्सको लागि कम्पनीको नाम पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण थियो । 

आफ्नो कम्पनीको लागि विशिष्ट र आकर्षक नाम खोज्ने क्रममा उनले कुनै अर्थपूर्ण भन्दा पनि छोटो शब्द खोजिरहेका थिए । अन्तत: घडीको साम्राज्य बनाउने यात्रामा रहेका हन्सले आफ्नो कम्पनीको लागि आफैँले एउटा नयाँ शब्द रचना गरे, ‘रोलेक्स’ । वास्तवमा रोलेक्सको कुनै अर्थ छैन ।

उनले कम्पनीको नाम खोज्न विभिन्न अक्षरहरूलाई जोडेर त्यसलाई नाम बनाउने प्रयास गरिरहे । यही क्रममा एकाबिहान उनी आफ्नो घोडामा सहर डुलिरहेका थिए । सोही समयमा उनको दिमागमा अचानक रोलेक्स नाम आयो ।

रोलेक्सको आधिकारिक वेबसाइटमा भने हन्सले आफ्नो कानमा आएर कसैले ‘रोलेक्स’ भनेको र सो नाम आफूलाई मन परेर त्यसैलाई कम्पनीको नाम राख्ने निर्णय गरेको बताएको उल्लेख छ । 

लामो समयको खोजपछि उनले कम्पनीको नाम रोलेक्स राख्ने सोचे र तत्कालै उनले सो नामलाई आफ्नो कम्पनीको ट्रेडमार्कको रुपमा दर्ता गराए । नाम परिवर्तन गरेको केही वर्षभित्रै रोलेक्स उच्च गुणस्तरका साथ बजारमा धेरै रुचाइएको घडी बन्न सफल भइसकेको थियो ।

अर्कोतिर रोलेक्स धनाढ्यहरूको रोजाइमा पनि पर्न गयो । प्रत्येक दिन रोलेक्स थप बलियो बन्दै गयो । रोलेक्सले सफलताको उचाइ एकपछि अर्को गर्दै लिइरह्यो । हन्स पनि आफ्नो सपना पूरा भएको हेर्दै थिए ।

यसैबीच पहिलो विश्व युद्ध सुरु भयो । विश्व युद्धका दौरान धेरै उद्योगहरू घाटामा गए ।  केही कम्पनीहरू त सदाका लागि बन्द पनि भए । यसले विश्वको अर्थतन्त्रलाई नै विनाश गरिरहेको थियो । तर रोलेक्सलाई भने विश्व युद्धले समेत छुन सकेन । 

विश्व युद्धले अन्य कम्पनीहरूलाई तहसनहस पारिरहेका बेला रोलेक्सको लागि भने यो समय अवसर बन्न पुग्यो । त्यस बेलासम्म रोलेक्स विश्वसनीय घडी उत्पादन गर्ने कम्पनीको रुपमा विश्व बजारमा स्थापित भइसकेको थियो । विश्वयुद्धले रोलेक्सलाई चर्चित मात्र बनाएन, यसका उत्पादनको बिक्रीलाई पनि बढाइदियो । 

विश्वयुद्धको समयमा धेरै सैनिकहरूलाई नाडीमा लगाउने रोलेक्सको घडी उपलब्ध गराइएको थियो । निश्चित समय दिने र प्रयोग गर्न पनि सहज हुने भएपछि युद्धमा जाने सैनिकहरूलाई रोलेक्स घडी वितरण गरियो ।

यसले कम्पनीको व्यवसाय बढाउन मद्दत गर्‍यो । अन्य कम्पनीहरू बन्द भइरहेको बेला रोलेक्सले भने कम्पनीमा कर्मचारी थपेर ६० पुर्‍याएको थियो । साथै उसले बेलायतमा ठूलो कार्यालय पनि स्थापना गरेको थियो । 

यससँगै कम्पनीले स्विट्जरल्यान्डबाट पहिलो ‘रिस्टवाच क्रोनोमिटर रेटिङ’ अर्थात वास्तविक समय दिने हाते घडीको पहिलो रेटिङ पनि प्राप्त गर्‍यो । त्यस्तै कम्पनीको विश्वसनीयताको लागि बेलायतको नेसनल फिजिकल ल्याबरेटोरीले रोलेक्सलाई क वर्गको सामग्री उत्पादन गर्ने कम्पनी भनेर पुरस्कृत पनि गर्‍यो ।

यी सम्मानसँगै बजारमा कम्पनीको विश्वसनीयता थप बलियो हुँदै गयो । यसले मानिसहरूलाई रोलेक्स खरिद गर्न झनै प्रेरित गर्न थाल्यो । हन्सको जीवनमा उनले सोचे जस्तै भइरहेको थियो ।

उनले सोचेको व्यवसाय अनि कायापलट गरिरहेको घडी लगाउने प्रचलन । तर सफलताको यो चुलीमा पुग्न जति कठिन थियो, त्यति नै कठिन त्यो चुलीमा टिकिरहनु थियो । सन् १९१४ मा बेलायत सरकारले त्यहाँ दर्ता भएका र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सामान निर्यात गर्ने कम्पनीलाई ३३ प्रतिशतसम्म कर लगाउने निर्णय गर्‍यो । 

यो निर्णय हन्सका लागि चिन्ताको विषय बन्न पुग्यो । त्यसपछि उनले यो करको दायराबाट मुक्ति पाउन आफ्नो कम्पनीलाई स्विट्जरल्यान्डमा लगेर दर्ता गरे । उनले कम्पनी स्विट्जरल्यान्डमा लानु र आफू पनि बसाइसराइ गर्नुमा बेलायती सरकारको कर मात्र नभएर अर्को कारण पनि थियो । 

पहिलो विश्वयुद्धपछि बेलायतीहरूले जर्मन नागरिकलाई घृणा गर्न थालेका थिए । उनले आफ्नो कम्पनीको ट्रेडमार्क रोलेक्स बनाए पनि कम्पनीको नाम अझै पनि विल्सडोर्फ एन्ड डेभिस लिमिटेड नै थियो ।

जर्मन नाम भएकै कारण उनले आफ्नो कम्पनीको नाम पनि परिवर्तन गर्नुपर्‍यो । त्यसपछि उनले सन् १९१५ मा कम्पनीको नाम रोलेक्स वाच कर्पोरेसन लिमिटेड भनेर दर्ता गराए । त्यसको दश वर्षपछि हन्सले पाँचतारे ताज सहितको रोलेक्सको आधिकारिक लोगो पनि दर्ता गरे ।  

त्यसअघि सन् १९१९ मा उनले आफ्नो कम्पनीको मुख्यालय पनि स्विट्जरल्यान्डको बियानबाट जेनेभामा सारे । आज पनि रोलेक्सको मुख्य कार्यालय जेनेभामा नै छ । त्यसपछि कम्पनीले घडीको पाटपुर्जा बियानमा निर्माण गरी जेनेभामा पठाउने र जेनेभामा अन्तिम प्रारूप दिएर बिक्रीका लागि बजारमा उतार्ने काम गर्न थाल्यो । 

रोलेक्सलाई बहुमूल्य बनाउने हन्सको सपना अझै पनि रोकिएको थिएन । उनी आफ्नो उत्पादनलाई थप कसरी सुधार गर्ने भन्नेतिर लागि नै रहे । उनी रोलेक्सका घडीहरू स्थायी रूपमा सुरक्षित हुन जरुरी रहेको ठान्थे ।

व्यवसायिक सफलता बटुलिरहेको रोलेक्सको घडीमा धुलो नलाग्ने, पानीले नभिज्ने तथा कुनै तातो वा चिसो तापक्रमले असर नगर्ने नबनाएसम्म रोलेक्स एउटा निपूण घडीको रूपमा स्थापित नहुने भन्दै उनी थप अध्ययनतर्फ लागे । 

हामीले आज वाटरप्रुफ, डस्टप्रुफ भनेर सहजै प्राप्त गर्ने घडीहरू अथवा हामीले हाम्रो घडीमा हुनैपर्ने भनेर खोज्ने विशेषताहरू यिनै हन्सको परिकल्पना थियो । घडी बनाउनु मात्र होइन, उनको सपना घडी उद्योगमा इतिहास रच्नु पनि थियो ।     

यसका लागि उनले धेरै अध्ययन गरे । उनको यो अध्ययनले धेरै लामो समय लियो । यति लामो समय कि उनले भनेजस्तै सर्वोत्कृष्ट घडी बनाउनको लागि कम्पनीले सन् १९२६ सम्म पर्खिनुपर्‍यो । समय लामो थियो, तर हन्स अतालिएका भने थिएनन् । उनको अध्ययन र धैर्यताले ग्राहकको अनुभवलाई पनि निखार्दै लग्यो । 

लामो इतिहास बोकेको घडी उद्योगलाई नै खल्बलाउने गरी रोलेक्सले सन् १९२६ मा एउटा नयाँ मोडेल ‘रोलेक्स ओएस्टर’ सार्वजनिक गर्‍यो । रोलेक्स ओएस्टर इतिहासकै पहिलो वाटरप्रुफ घडी हो । यो घडीको पाटपुर्जामा कुनै असर नपर्ने गरी बाहिरी सिसा निकै बलियोसँग सिल गरिएको थियो ।

हन्सलाई थाहा थियो कि यो उत्पादन इतिहासकै क्रान्तिकारी उत्पादनको रूपमा बजारमा आउनेछ र धेरै मानिसले यसलाई मन पराउनेछन् । यद्यपि यस्तो युगान्तकारी उत्पादनलाई हन्सले निकै सामान्य रुपमा बजारमा प्रस्तुत गरे । 

बजारिकरणको आवश्यकता 

बेलायतमा मर्सिडिज गलाइट्जा नाम गरेकी एक महिला थिइन् । उनले बेलायतदेखि फ्रान्स सम्मको २०.५ माइल जलयात्रा पौडी खेलेरै पूरा गरेकी दाबी गरेकी थिइन् ।

तर धेरै मानिसहरूले उनको यो कुरालाई विश्वास नगरेपछि उनले पुन: हजारौं मानिसहरूको उपस्थितिमा २०.५ माइलको जलयात्रा जति नै पानी चिसो भएपनि पौडी खेलेर पूरा गर्ने घोषणा गरिन् । 

यो कुरा हन्ससम्म पुग्न धेरै समय लागेन । हरेक कुरामा अवसर देख्ने हन्सलाई मर्सिडिजको यो घोषणा पनि एउटा राम्रो अवसर बन्न पुग्यो । कम्पनीले वाटरप्रुफ घडी सार्वजनिक गरेको एक वर्ष पछि नै यस्तो घोषणा आएको थियो ।

त्यसलाई उनले आफ्नो घडी प्रवर्द्धन गर्ने मौकाको रुपमा लिए र मर्सिडिजको घाँटीमा रोलेक्स घडी नेक्लेस बनाएर लगाइदिए । पानीबाट सुरक्षित हुने घडीको प्रवर्द्धन र २०.५ माइलको जलयात्रा पौडीबाटै पूरा गर्ने दाबीलाई पूरा गर्ने मर्सिडिजको जलयात्रा १० घण्टा भन्दा बढी टिक्न सकेन ।

उनी आफ्नो गन्तव्यबाट धेरै टाढा थिइनन् । उनले करिब ७५ प्रतिशत यात्रा पूरा गरिसकेकी थिइन् । तर अत्यधिक चिसो पानीका कारण मर्सिडिजको सास नै रोकिने अवस्थामा पुगेपछि उनको उद्दार गरियो ।  

मर्सिडिजको यात्रा त पूरा भएन, तर रोलेक्सको घडीको यात्रा भने पूरा भयो । १० घण्टासम्म जलयात्रा गरेर बाहिर आएको रोलेक्स ओएस्टर जस्ताको तस्तै थियो । न पानीले न त पानीको तापक्रमले नै घडिलाई कुनै असर गर्न सक्यो ।

यो कुराले मानिसहरूलाई आश्चर्यचकित बनायो । त्यसपछि विभिन्न पत्रिकाहरूले शीर्षकमै क्रान्तिकारी घडीको रूपमा रोलेक्सलाई उभ्याएर मर्सिडिजको समाचार बनाए ।

यसले गर्दा विश्वभर कम्पनीको विज्ञापन निःशुल्क रूपमा हुन गयो । साथै कम्पनीले आफ्नो हरेक स्टोरमा एउटा फिशट्याङ्क (जिउँदो माछा पाल्न प्रयोग गरिने सिसाको भाँडा) मा जिउँदो माछासँगै घडी पनि राखेर प्रस्तुत गर्न थाल्यो ।

यसले मानिसहरूलाई निकै आकर्षित गर्‍यो । बाटोमा हिँड्दा फिशट्याङ्कमा माछासँगै राखिएको घडी हेर्न मान्छेहरू पनि एकछिन अडिने गर्थे । उत्पादनको बजारिकरणको यो उपायले रोलेक्सलाई धेरै मानिसहरूमाझ पुग्न मद्दत गर्‍यो । त्यसपछि भने हन्सले घडीको बजारिकरणमा समेत लगानी गर्न सुरु गरे । 

सन् १९२८ मा उनले बेलायतको निकै चर्चित मोडेल एभ्लिन लाएसँग मिलेर आफ्नो घडीको प्रवर्द्धन गर्ने सम्झौता गरे । रोलेक्सको वाटरप्रुफ घडीको प्रचारको लागि एभ्लिनले फिशट्याङ्कभित्र आफ्नो हात राखेर फोटो खिचाइन् । यो फोटो घडीको प्रचारमा निकै प्रयोग भयो । 

जसरी रोलेक्स घडीले बजारमा उचाइ लिइरहेको थियो, त्यसरी नै यसको बजारिकरणका लागि हन्स उचाइ चुम्न थाले । अर्थात् सन् १९३३ मा हन्सको रोलेक्स घडीको अर्को विज्ञापन सगरमाथामा थियो ।

विश्वमा माउन्ट एभरेष्टको नामले चिनिने नेपालको सोलुखुम्बुमा अवस्थित सगरमाथासम्म पुगेको पहिलो हवाईजहाजमा सवार चालक दलका सदस्यले रोलेक्स घडी लगाएका थिए । 

उडानबाट फर्किँदा उनीहरूले लगाएको घडी सकुशल नै थियो । यसको विषयमा धेरै पत्रपत्रिकाहरूले समाचार बनाए । यसले रोलेक्सको प्रचारलाई झन् विस्तार गर्‍यो । त्यस्तै सन् १९३५ मा चर्चित सवारी चालक माल्कम क्याम्पबेलले ३०० माइल प्रति घण्टाको स्पिड रेकर्ड राख्दा पनि उनले रोलेक्स घडी लगाएका थिए । 

त्यसपछि भने मानिसहरूले रोलेक्सलाई आकर्षक डिजाइनको लागि मात्र नभई दैनिक जीवनमा कुनै पनि अवस्थामा जुनसुकै बेला प्रयोग गर्न सकिने घडीको रूपमा परिभाषित गर्न थाले । कम्पनीको बजारिकरणको मामिलामा हन्सले त्यति बेला कुनै पनि कम्पनी सफल हुन राम्रो बजारिकरण जरुरी रहेको भनाइ राखेका थिए । 

कम्पनीको सफल र असफल मोडेलहरू 

त्यस समयसम्म रोलेक्सले आफ्नो उत्पादनका नयाँनयाँ मोडेल मार्फत मानिसहरूलाई घडी प्रति सोखिन बनाउन सफल भइसकेको थियो । सन् १९३१ मा कम्पनीले वाटरप्रुफ घडी रोलेक्स ओएस्टरको नयाँ मोडेल रोलेक्स ओएस्टर परपेचुअल सार्वजनिक गर्‍यो ।

यो संसारकै पहिलो वाटरप्रुफ र आफैँ समय मिलाउन सकिने घडी हो । तर यो प्रयोगकर्ताको लागि भने जटिल हुनपुग्यो । घडीलाई वाटरप्रुफ बनाउन कस्सिएको घडीको सिलले गर्दा त्यसको समय आफैँले मिलाउन सकिने सुविधालाई मुस्किल बनायो ।

यो एकदमै कस्सिएका कारण मानिसहरूले यसको सुई आफैँ घुमाउन सकेनन् । यसले गर्दा कम्पनीको यो मोडेलले बजारमा स्थान पाएन । 

त्यस्तै बजार पाउन नसकेको अर्को पनि मोडेल छ, जसमा हन्सले रोलेक्सको ठाउँमा आफ्नै नाम राखेर उत्पादन गरेका थिए । उनले आफ्नै नामको ट्रेडमार्क पनि बनाएका थिए । तर बजारमा धेरैले त्यो घडी मन पराएनन् ।

पहिलो विश्वयुद्ध पछि अपहेलित भएको जर्मनीलाई लिएर फ्रान्स, बेलायत र अमेरिकी बजारमा हन्सको नाम सहितको घडी टिक्न सकेन ।

व्यवसायको लामो इतिहास, बजारलाई दिएका नयाँ उत्पादन, प्रयोगकर्तामाझ सुरु गरेको नयाँ प्रचलन लगायत अन्य थुप्रै सकारात्मक प्रयासहरू हुँदाहुँदै पनि हन्सले आफू जन्मेको देश जर्मनीको नामकै कारण समय-समयमा आफ्नो कम्पनीको सफलताको लागि दोहोरो मेहनत गर्नुपरेको थियो । 

पहिलो विश्वयुद्धमा कसैले पनि हल्लाउन नसकेको रोलेक्सलाई  दोस्रो विश्वयुद्धले भने टिक्न दिएन । विश्वयुद्धका कारण रोलेक्सले आफ्नो उत्पादन स्विट्जरल्यान्डबाट अन्य देशमा निर्यात गर्न सकेन ।

यो कुराले हन्सलाई निकै तनावग्रस्त बनायो । उनको यो तनावलाई उनकी पत्नीको मृत्युले घाउमा नुनचुक छरे जस्तै भयो । सन् १९४४ मा हन्सकी पत्नीको मृत्यु भयो ।

उक्त पीडाबाट सकारात्मक ऊर्जा लिन उनले आफ्नी पत्नीको नाममा विल्सडोर्फ फाउन्डेसन स्थापना गरे । विभिन्न परोपकारी कामहरू गर्ने यो फाउन्डेसनलाई हन्सले आफ्नो मृत्यु अघि सबै सम्पत्ति दान दिए । 

दोस्रो विश्वयुद्धमा ध्वस्त भएको कम्पनी युद्ध सकिने बित्तिकै पुन: बजारमा उदाउन थाल्यो । सन् १९४६ सम्ममा कम्पनीले क्रोनोमिटरबाट प्रमाणित भएका ५० हजार रोलेक्स घडी बिक्री गरिसकेको थियो ।

अघिल्ला २० वर्षमा बिक्री भएका घडीको उक्त सङ्ख्याको आँकडामा कम्पनीले त्यसको एक वर्षमै अर्थात् सन् १९४७ मा  बढाएर एक लाख पुर्‍यायो । यो सफलताको पछाडि कम्पनीले सन् १९४५ मा सार्वजनिक गरेको रोलेक्स डेटजस्ट घडीको ठूलो भूमिका छ ।

उक्त घडी वाटरप्रुफ र आफैँ समय मिलाउन सकिने मात्र थिएन, सँगसँगै  त्यसमा कुन महिना हो भन्ने जानकारी पनि थियो । रोलेक्स डेटजस्ट घडी सार्वजनिक भएको एक दशकपछि कम्पनीले त्यसकै अर्को मोडेल रोलेक्स डे-डेट सार्वजनिक गर्‍यो । उक्त घडी भने महिनासँगै हप्ताको कुन बार हो भनेर देखाउने घडी थियो ।  

त्यसपछि रोलेक्सले एकपछि अर्को गर्दै नयाँनयाँ विशेषता सहितका घडी उत्पादन गर्न थाल्यो । सन् १९५३ मा कम्पनीले रोलेक्स सबमरिन् मोडेलको घडी सार्वजनिक गर्‍यो, जुन पानीमुनि १०० मिटरसम्म डुब्दा पनि केही नहुने पहिलो घडी थियो ।

सन् १९६० मा हन्सको मृत्यु भयो । उनको मृत्युपश्चात पनि रोलेक्स घडी संसारकै महँगो ब्रान्डको रूपमा आजपर्यन्त स्थापित छ ।हन्सको मृत्युपछि कम्पनीले धनाढ्यहरूलाई लक्षित गर्दै महँगा र एक्सक्लुसिभ घडीको मात्र उत्पादनमा आफूलाई केन्द्रित गर्‍यो ।

सन् १९८४ पछि कम्पनीले संसारको सबैभन्दा महँगो मानिने ९० एल नामक स्टिल मात्र प्रयोग गरेर घडीको उत्पादन गर्न सुरु गर्‍यो । यसले गर्दा पनि रोलेक्स महँगो ब्रान्ड बन्न पुग्यो । यसरी एउटा अनाथ जीवनबाट माथि उठेर हन्सले विश्वको घडी उद्योगलाई नै परिवर्तन गरिदिए ।

नयाँ डिजाइन र प्राविधिक आविष्कारप्रतिको लगनले आज पनि घडी उद्योगमा उनलाई एक प्रभावशाली व्यक्तित्वको रुपमा उभ्याएको छ । आजको दिनमा विल्सडोर्फ फाउन्डेसनमार्फत नै रोलेक्स कम्पनी चलिरहेको छ ।

यसको अर्थ हो, यो कम्पनी कहिल्यै पनि पब्लिक लिमिटेड हुने छैन र यसको बिक्री पनि हुने छैन । साथै दान तथा चन्दामा सञ्चालन हुने कम्पनी भएकाले यो कम्पनीले कहिल्यै पनि कुनै कर समेत तिर्नुपर्दैन ।