सुरक्षाको हिसाबले खतरा मानिएका एन्थ्रोपिकका एआई मोडेल फेबल र मिथोस माथिको प्रतिबन्ध फुकुवा

काठमाडौं । अमेरिकाले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) प्रविधि क्षेत्रको अग्रणी कम्पनी एन्थ्रोपिकका शक्तिशाली मोडेल Claude Fable 5 र Mythos 5 माथि लगाएको प्रतिबन्ध फुकुवा गरेको छ । यस कदमसँगै अत्याधुनिक एआई नियन्त्रणलाई लिएर ट्रम्प प्रशासन र एआई कम्पनीबिच हप्तौँदेखि चलिरहेको तनावपूर्ण विवाद समाधान भएको हो ।

यसअघि ट्रम्प प्रशासनले राष्ट्रिय सुरक्षाको कारण देखाउँदै कम्पनीलाई आफ्ना सबैभन्दा एड्भान्स एआई मोडेलहरूमा विदेशी नागरिकहरूको पहुँच रोक्न निर्देशन दिएको थियो । यद्यपि, वाणिज्य मन्त्रालयसँगको लामो वार्तापछि दुवै मोडेलमा लगाइएको निर्यात नियन्त्रण (Export Controls) हटाइएको छ ।

यो नीतिगत परिवर्तनले एन्थ्रोपिकलाई आफ्नो फेबल ५ मोडेल पुनः अमेरिका र विदेशका सबै सामान्य प्रयोगकर्ताहरूका लागि उपलब्ध गराउन बाटो खुला गरेको छ । यसले उक्त शक्तिशाली सफ्टवेयरमार्फत साइबर आक्रमणहरू हुन सक्ने यसअघिका चिन्ताहरूलाई पनि सम्बोधन गरेको दाबी गरिएको छ ।

एन्थ्रोपिकले सामाजिक सञ्जाल एक्स मार्फत बुधबारदेखि प्रयोगकर्ताहरूको पहुँच पुनः स्थापित गर्न सुरु गर्ने जानकारी दिएको छ । निर्यात नियन्त्रण हटाइएपछि एक आधिकारिक विज्ञप्ति जारी गर्दै कम्पनीले भनेको छ, "हामी हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूको धैर्यताका लागि र मोडेलहरूलाई पुनः प्रयोगमा ल्याउन हामीसँग काम गर्ने सबैप्रति आभारी छौं ।"

वाणिज्य मन्त्री होवार्ड लुटनिकले एन्थ्रोपिकका सह-संस्थापक टम ब्राउनलाई पठाएको पत्रमा प्रतिबन्ध फुकुवाको आधिकारिक जानकारी दिइएको थियो । लुटनिकले आफ्नो पत्रमा उल्लेख गरेका छन्, "अब मिथोस वा फेबल मोडेलहरूको निर्यात, पुन: निर्यात वा देशभित्रको स्थानान्तरणका लागि कुनै पनि इजाजतपत्र आवश्यक पर्ने छैन ।"

लुटनिकले सामाजिक सञ्जालमा समेत यसको पुष्टि गर्दै लेखेका छन्, "पछिल्ला केही हप्ताहरूमा हाम्रो टोलीले अमेरिकी सरकारभर एकरूपता सुनिश्चित गर्न र एआईमा अमेरिकाको नेतृत्वलाई सुदृढ गर्न फेबल ५ को विश्लेषण र स्वीकृति दिन एन्थ्रोपिकसँग नजिकबाट काम गरेको छ ।"

सुरक्षा र सम्झौताका सर्त

यो प्रतिबन्ध फुकुवा हुनुअघि एन्थ्रोपिकले वाणिज्य मन्त्रालय र ह्वाइट हाउससँग मिलेर प्रयोगकर्ताहरूलाई फेबलका सुरक्षा प्रतिबन्धहरू बाइपास गर्नबाट रोक्न गम्भीर रूपमा काम गरिरहेको थियो । लुटनिकका अनुसार, एन्थ्रोपिकले आफ्ना मोडेलहरूसँग सम्बन्धित सुरक्षा जोखिमहरू सक्रिय रूपमा पत्ता लगाउन र समाधान गर्न सहमति जनाएको छ ।

साथै, आगामी मोडेलहरूका लागि प्रोटोकल र मापदण्डहरूमा अमेरिकी सरकारसँग लगनशीलताका साथ काम गर्न र आफ्नो मोडेलमा कुनै पनि दुर्भावनापूर्ण गतिविधि फेला परेमा सरकारलाई तत्काल जानकारी गराउन पनि कम्पनी तयार भएको छ । एन्थ्रोपिक र प्रशासनबिच भविष्यमा आउने मोडेलहरूले निम्त्याउन सक्ने यस्तै जोखिमहरू मूल्याङ्कन गर्न प्राविधिक परीक्षण संयन्त्र बनाउने विषयमा पनि छलफल भएको छ ।

वाणिज्य मन्त्री लुटनिकले राष्ट्रिय साइबर निर्देशक शन केर्नक्रससँग मिलेर एन्थ्रोपिकसँगको यो विवाद सुल्झाउन ट्रम्प प्रशासनको प्रयासको नेतृत्व गरिरहेका थिए । सुरुमा एन्थ्रोपिकले प्रशासनको सुरक्षा चिन्तालाई अतिरञ्जित भनेको थियो । तर पछिल्ला हप्ताहरूमा कम्पनीले फेबललाई पुनः अनलाइन ल्याउन आफ्नो सञ्चार शैलीमा व्यापक परिवर्तन गरेको छ ।

प्राप्त जानकारीअनुसार, सरकारी अधिकारीहरूसँगका महत्त्वपूर्ण बैठकहरूमा सीईओ डारियो अमोडेईको सट्टा सह-संस्थापक टम ब्राउनलाई पठाइएको थियो । जसलाई अधिकारीहरूले व्यक्तिगत रूपमा बढी रुचाएका थिए । यसले पनि सम्झौतालाई सहज बनाएको बताइन्छ ।

निर्यात नियन्त्रणको पृष्ठभूमि र जेलब्रेकको चिन्ता

फेबल ५ सार्वजनिक भएको केही दिनमै एन्थ्रोपिकले यसलाई अफलाइन बनाएको थियो । सङ्घीय सरकारले व्यापक निर्यात नियन्त्रण नियम जारी गर्दै विदेशी नागरिकहरूलाई मोडेलमा पहुँच दिनबाट रोक्न निर्देशन दिएको थियो । यो आदेश यति कडा थियो कि कम्पनीले आफ्नै कर्मचारीहरूसमेत विदेशी नागरिक भएको अवस्थामा मोडेललाई पूर्ण रूपमा डिसेबल गर्नुपरेको थियो ।

जुन १२ मा जारी गरिएको उक्त निर्यात नियन्त्रणले एन्थ्रोपिकलाई फेबल र मिथोस दुवै मोडेलहरूमा पहुँच प्रदान गर्न निषेध गरेको थियो ।

एआई मोडेलहरू, विशेष गरी एन्थ्रोपिकका फेबल ५ र मिथोस ५ लाई मुख्यतया साइबर सुरक्षासँग सम्बन्धित जोखिमहरू र साइबर आक्रमणमा दुरुपयोग हुन सक्ने सम्भावनाका कारण खतराको रूपमा हेरिएको थियो ।

मिथोस मोडेलले अभूतपूर्व गतिमा साइबर सुरक्षाका कमजोरीहरूको पहिचान गरी त्यसको फाइदा उठाउन सक्छ । यस्ता शक्तिशाली मोडेलहरू सफ्टवेयरका कमजोरीहरू खोज्ने साइबर अपराधीहरूका लागि निकै सहयोगी साबित हुन सक्ने डर अमेरिकी प्रशासनलाई थियो ।

यस्तै सरकारको सबैभन्दा ठुलो चिन्ता मोडेलको सम्भावित 'जेलब्रेक' सँग पनि जोडिएको थियो । 'जेलब्रेक' यस्तो प्रविधि हो, जसले एआई मोडेललाई झुक्याएर यसका भित्री सुरक्षा घेराहरू (guardrails) तोड्न मद्दत गर्छ । सरकारको एक विश्वसनीय साझेदार अमेजनले फेबल मोडेलको सुरक्षा घेरा तोड्ने तरिका फेला पारेको थियो ।

यसका साथै, सैन्य प्रणालीहरूमा यी मोडेलहरूको सम्भावित दुरुपयोगलाई लिएर पनि जोखिमहरू देखिएका थिए । एन्थ्रोपिकले अमेरिकी सेनालाई आफ्ना मोडेलहरू प्रयोग गरेर पूर्ण रूपमा स्वचालित हतियारहरू सञ्चालन गर्न र अमेरिकी नागरिकहरूको व्यापक निगरानी गर्नबाट रोक्न कडा सुरक्षा मापदण्डहरूको माग गरेको थियो, जसका कारण पेन्टागनसँग विवाद समेत उत्पन्न भएको थियो ।

त्यसैले एन्थ्रोपिकले सुरुमा यसको रिलिजलाई केही प्रमुख साझेदारहरूमा मात्र सीमित गरेको थियो, जबकि थप सुरक्षा मापदण्डहरूसहित फेबल ५ लाई सर्वसाधारणका लागि ल्याइएको थियो ।

तर एन्थ्रोपिकले आफ्ना सुरक्षा मापदण्डहरू प्रभावकारी रहेको दाबी गर्दै सरकारी कदमको विरोध गरेको थियो । कम्पनीले भनेको थियो, "एउटा सानो सम्भावित जेलब्रेक फेला पर्दैमा करोडौँ मानिसहरूले प्रयोग गरिरहेको व्यावसायिक मोडेललाई फिर्ता गर्नुपर्छ भन्ने कुरामा हामी असहमत छौं । फेला परेका कमजोरीहरू तुलनात्मक रूपमा सामान्य छन् र अन्य एआई मोडेलहरूमा पनि प्रतिलिपि गर्न सकिन्छ ।

यदि यो मापदण्ड सम्पूर्ण उद्योगमा लागु गर्ने हो भने, यसले सबै फ्रन्टियर मोडेल प्रदायकहरूका लागि नयाँ मोडेल सार्वजनिक गर्ने कामलाई पूर्ण रूपमा रोक्नेछ ।" लामो वार्तापछि सरकारले गत शुक्रबार अबेर मिथोसमाथिको प्रतिबन्ध आंशिक रूपमा फुकुवा गरेको थियो भने फेबलको लागि सप्ताहन्तभर छलफल चलेको थियो ।

विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धा र खुल्लापनको दबाब

एन्थ्रोपिकका उत्पादनहरूमाथिको प्रतिबन्धले समग्र एआई उद्योग र युरोपमा समेत ठुलो चिन्ता बढाएको थियो । युरोपेली सहयोगी सरकारहरू आफ्ना कम्प्युटर नेटवर्कका कमजोरीहरू विपक्षीहरूले भन्दा पहिले नै पत्ता लगाउन एन्थ्रोपिकका अत्याधुनिक उत्पादनहरू प्रयोग गर्न उत्सुक थिए । यसैबिच, एसियाली एआई स्टार्टअपहरू (जस्तै Fugu र Tulonfeng) ले धमाधम मिथोस स्तरको क्षमता भएका आफ्नै मोडेलहरू सार्वजनिक गर्न थालेपछि अमेरिकी सरकारमाथि दबाब बढेको थियो । अमेरिकी एआईले विश्वव्यापी रूपमा प्रतिस्पर्धा गर्न सकोस् भन्ने सुनिश्चित गर्न सरकारले आफ्नो अडान खुकुलो पार्नुपरेको हो । राष्ट्रपति ट्रम्प आफैंले पनि अमेरिकी नेतृत्वलाई बाधा पुर्‍याउन वा चीनलाई फाइदा पुग्न नदिन जोड दिएका थिए ।

गत हप्ता मात्रै, एन्थ्रोपिकको मुख्य प्रतिस्पर्धी ओपनएआईले पनि ह्वाइट हाउस, विज्ञान तथा प्रविधि नीति कार्यालय र राष्ट्रिय साइबर निर्देशकको कार्यालयको दबाबमा आफ्नो आगामी च्याटजीपीटी-५.६ मोडेललाई सीमित समूहमा मात्र सार्वजनिक गर्न पाएको थियो । ओपनएआईका सीईओ साम अल्टम्यानले यस्तो सरकारी पहुँचको प्रक्रिया कम्पनीको प्राथमिकता नभएको र यो दीर्घकालीन रूपमा लागु हुन नहुने गुनासो गरेका थिए ।

ह्वाइट हाउसका चिफ अफ स्टाफ सुसी वाइल्सले मंगलबार राति एक्समा पोस्ट गर्दै ट्रम्पको २ जुनको कार्यकारी आदेश प्रशासन केन्द्रित रहेको बताइन् । उक्त आदेशले एड्भान्स निजी एआई मोडेलहरूको लागि स्वैच्छिक ३० दिने समीक्षा प्रक्रिया सिर्जना गर्ने लक्ष्य राखेको छ । उनले लेखिन्, "हाम्रो साझा प्राथमिकता भनेकै उत्कृष्ट प्रविधिलाई जतिसक्दो चाँडो र सुरक्षित रूपमा प्रयोगमा ल्याउनु हो ।"

 

पछिल्लो अध्यावधिक: असार १७, २०८३ १०:१८

टिप्पणीहरू