चर्चित भिडिओ गेम माइनक्राफ्ट क्रियटर नचको कथाः बेडरुम कोडर, जसले संसार बदल्यो र आफैँ एक्लो भयो
जेठ ११, २०८३ १२:३४
काठमाडौँ । मार्कस अलेक्जे पर्सन्, जसलाई विश्वभर अनलाइन जगतमा नच (Notch) को नामले चिनिन्छ । उनी डिजिटल मनोरञ्जन र भिडिओ गेमको इतिहासका एक अत्यन्तै प्रभावशाली तर व्यक्ति हुन् । उनको कथा एउटा सानो कोठामा बसेर एक्लै कोडिङ गर्ने किशोरको सङ्घर्षबाट सुरु भएर विश्वकै सबैभन्दा धनी व्यक्तिहरूको सूचीसम्म पुग्छ ।
उनको यो यात्रा जति लोभलाग्दो देखिन्छ, यसको पछिल्लो पाटो उस्तै एक्लोपन र विवादले भरिएको छ ।
प्रारम्भिक जीवन र कोडिङको मोह
मार्कसको जन्म १ जुन १९७९ मा स्विडेनको स्टकहोममा भएको थियो । उनको बाल्यकाल एड्सबिन नामक एउटा सानो शहरमा बित्यो । त्यहाँका घना जङ्गलहरूले उनलाई निकै आकर्षित गर्थे । जसको प्रत्यक्ष प्रभाव पछि उनले सिर्जना गरेको माइनक्राफ्ट (Minecraft) का असीमित ब्लकहरूको संसारहरूमा देख्न सकिन्छ ।
प्रविधिसँग उनको पहिलो जम्काभेट सात वर्षको उमेरमा भयो, जब उनका बुबाले घरमा कमोडोर १२८ (Commodore 128) कम्प्युटर ल्याए । मार्कस त्यो मसिनप्रति यति मोहित भए कि उनले कोडिङ गर्नकै लागि पेट दुखेको बहाना बनाएर विद्यालय समेत छोड्ने गर्थे । आठ वर्षको उमेरमा उनले आफ्नो पहिलो कम्प्युटर प्रोग्राम लेखिसकेका थिए ।
मार्कस त्यो पुस्ताका प्रतिनिधि हुन्, जसलाई बेडरुम कोडर (bedroom coder) भनिन्थ्यो । १५ वर्षको उमेरमा उनी आफ्नो बेडरुमबाट भिडिओ गेम बनाउँदै इन्टरनेटको प्रारम्भिक कोडिङ समुदाय स्थापनामा अनपेक्षित रूपमा सहभागी भइरहेका थिए । त्यो समय आजको जस्तो रेडिट वा डिस्कर्डको युग थिएन ।
ती दिनहरूमा युवा प्रोग्रामरहरूले फ्लपी डिस्क वा बुलेटिन बोर्ड सिस्टम (BBS) मार्फत आफ्ना सफ्टवेयरहरू आदानप्रदान गर्थे । यो वातावरणले शर्टिफिकेट भन्दा पनि प्रयोग र जिज्ञासालाई बढी महत्त्व दिन्थ्यो । मार्कसले कुनै औपचारिक तालिम बिना नै कम्प्युटर प्रणाली कसरी चल्छ भन्ने कुरा आफैँले सिकेका थिए ।
व्यावसायिक यात्रा र माइनक्राफ्टको उदय
हाई स्कुलको पढाइ पुरा नगरे पनि मार्कसको अद्भुत कोडिङ क्षमताले उनलाई १८ वर्षको उमेरमै प्रोग्रामिङको जागिर दिलायो । उनले केही समय मिडासप्लेयर (पछि किङ्ग बनेको, जसले क्यान्डी क्रस बनाएको थियो) मा काम गरे । त्यहाँ उनको भेट ज्याकोब पोर्सरसँग भयो । जो पछि मोज्याङ (Mojang) का सह-संस्थापक बने ।
यद्यपि कर्पोरेट वातावरणमा मार्कसले आफूलाई स्वतन्त्र महसुस गर्न सकेनन् । कम्पनीले उनलाई फुर्सदको समयमा आफ्नै गेम बनाउन प्रतिबन्ध लगाएपछि उनले जागिर नै छोड्ने निर्णय गरे ।
सन् २००९ को मे महिनामा जब उनी एक फोटो शेयरिङ साइटमा काम गर्थे, उनले एक हप्ताको अन्त्यमा एउटा साधारण स्यान्डबक्स गेमको प्रोटोटाइप तयार पारे । उनले सुरुमा यसलाई केभ गेम (Cave Game) र त्यसपछि 'माइनक्राफ्ट: अर्डर अफ द स्टोन' नाम दिए । जुन पछि छोटकरीमा माइनक्राफ्ट बन्यो । उनले यो गेम अपुरो अवस्थामै अनलाइन फोरमहरूमा सार्वजनिक गरे र प्रयोगकर्ताहरूलाई लगभग १० युरो शुल्क लिएर डाउनलोड गर्ने सुविधा दिए ।
माइनक्राफ्टको सबैभन्दा ठुलो विशेषता नै यसको सरलता र स्वतन्त्रता थियो । गेममा कुनै निर्देशन थिएन, कुनै स्पष्ट लक्ष्य थिएन । खेलाडीहरू एउटा ब्लकले बनेको संसारमा खसालिन्थे र उनीहरूले बाँच्नका लागि आफैँले स्रोतहरू खोज्नुपर्थ्यो र संरचनाहरू निर्माण गर्नुपर्थ्यो । यो एउटा डिजिटल 'लेगो' जस्तै थियो, जहाँ असीमित सिर्जनशीलताको सम्भावना थियो । कुनै मार्केटिङ बजेट बिना नै यो गेम प्रयोगकर्ताहरूको मौखिक सिफारिसका आधारमा विश्वभर फैलियो ।
मोज्याङको सफलता र विलासी जीवन
सन् २०११ सम्ममा माइनक्राफ्ट एक 'फेनोमेनन' (phenomenon) बनिसकेको थियो । मार्कस, ज्याकोब र कार्ल मान्नेहले मिलेर मोज्याङ नामक कम्पनी स्थापना गरे ।
स्टकहोमस्थित मोज्याङको कार्यालय कुनै परम्परागत अफिस जस्तो थिएन । त्यहाँ विलासी सोफाहरू, पुल टेबल र इनर्जी ड्रिङ्क्सले भरिएका फ्रिजहरू थिए । मार्कस आफ्नो उदारताका लागि चिनिन्थे ।
सन् २०११ मा उनले आफ्नो २.२ मिलियन पाउन्डको लाभांश सबै कर्मचारीहरूलाई बोनसको रूपमा बाँडिदिएका थिए । उनले कर्मचारीहरूलाई निजी जेटमा मोनाको जस्ता ठाउँहरूको भ्रमणमा लैजाने र विलासी याटहरूमा पार्टी दिने गर्थे ।
तर यो सफलतासँगै मार्कसको सार्वजनिक छवि भिडियो गड (Video God) को रूपमा स्थापित भयो । फ्यानहरूले उनलाई देवता जस्तै पूजा गर्थे, जसलाई मार्कसले 'अजीव' महसुस गर्थे । उनले आफ्नो सार्वजनिक व्यक्तित्व 'नच' र वास्तविक व्यक्ति 'मार्कस' बीचको दूरी कायम राख्न सङ्घर्ष गरिरहेका थिए ।
माइक्रोसफ्टलाई बिक्री र विवादास्पद निर्णय
मार्कसको जीवनमा सबैभन्दा ठुलो मोड सन् २०१४ मा आयो । माइनक्राफ्टको लाइसेन्स सम्झौता सम्बन्धी केही परिवर्तनका कारण अनलाइन समुदायमा उनको निकै कडा आलोचना भयो । मार्कसलाई आफूले बनाएको समुदायबाटै यति धेरै घृणा पाउँदा मानसिक रूपमा निकै गाह्रो भयो ।
उनले सन् २०११ मा नै गेमिङ विकासको मुख्य जिम्मेवारी जेन्स बर्गेनस्टेनलाई सुम्पिसकेका थिए । तैपनि सबै दोष उनीमाथि नै थोपरिन्थ्यो ।
हैरान भएर उनले एकदिन आवेगमा ट्वीट गरे, "मोज्याङमा मेरो हिस्सा किन्न चाहने को ही छ ? ताकि म आफ्नो जीवनमा अघि बढ्न सकूँ ?" माइक्रोसफ्टले तुरुन्तै प्रतिक्रिया दियो । सेप्टेम्बर २०१४ मा माइक्रोसफ्टले मोज्याङ र माइनक्राफ्टलाई २.५ बिलियन डलरमा खरिद गर्ने सम्झौता गर्यो ।
यो खबरले मोज्याङका कर्मचारीहरूलाई स्तब्ध बनायो । धेरैले आफूलाई धोका भएको महसुस गरे । ६ नोभेम्बर २०१४ मा सम्झौता पूरा भयो र मार्कस आफ्नो अफिसबाट सधैँका लागि बिदा भए ।
एक्लो अर्बपति र मानसिक पीडा
बिक्रीबाट आएको कर बाहेकको १.३ अर्ब डलर लिएर मार्कसले हलिउडको सपना जस्तो जीवन बिताउन थाले । उनले बेभर्ली हिल्स, क्यालिफोर्नियामा ७ करोड डलरको एउटा विशाल बङ्ला किने । जसमा उनले हलिउडका सेलिब्रेटीहरू र चर्चित डीजेहरूसँग साप्ताहिक पार्टीहरू आयोजना गर्थे । तर यो विलासिताले उनलाई खुसी दिन भने सकेन ।
सन् २०१५ मा उनले गरेका ट्वीटहरूले उनको जीवनको रिक्तता उजागर गरिरहेका थिए । उनले लेखेका थिए, "इबिजामा प्रसिद्ध व्यक्तिहरूसँग पार्टी गर्दा र म जे चाहन्छु त्यही गर्न पाउँदा पनि मैले आफूलाई कहिल्यै यति धेरै एक्लो महसुस गरेको थिइनँ ।"
उनले यो पनि भनेका थिए कि जब तपाईंसँग सबै कुरा हुन्छ, तब प्रयास जारी राख्ने कुनै कारण बाँकी रहँदैन । उनका साथीहरू जोसँग परिवार र जागिर थियो, उनीहरूका लागि मार्कसको यो 'असीमित फुर्सद'को जीवनसँग तालमेल मिलाउन कठिन भयो । उनको वैवाहिक जीवन पनि सुखद रहेन । उनले सन् २०११ मा एलिन जेटरस्ट्र्यान्डसँग विवाह गरेका थिए, तर ११ महिनामै उनीहरूको सम्बन्धविच्छेद भयो ।
विवाद र माइक्रोसफ्टको दूरी
पछिल्ला वर्षहरूमा मार्कसको सार्वजनिक छवि झन् खराब हुँदै गयो । उनले सामाजिक सञ्जालमा विभिन्न विवादास्पद र चरम दक्षिणपन्थी विचारहरू व्यक्त गर्न थाले । उनले क्युएनन (QAnon) षडयन्त्र सिद्धान्तको समर्थन गरे र नारीवाद तथा एलजीबीटीक्यू समुदायका विरुद्ध आपत्तिजनक टिप्पणीहरू गरे ।
यी टिप्पणीहरूका कारण माइक्रोसफ्टले बिस्तारै मार्कससँगको सबै सम्बन्ध तोड्यो । सन् २०१९ मा माइनक्राफ्टको १० औँ वार्षिकोत्सवमा उनलाई निम्तो दिइएन । माइक्रोसफ्टले स्पष्ट रूपमा भन्यो कि मार्कसका विचारहरूले कम्पनी वा माइनक्राफ्टको प्रतिनिधित्व गर्दैनन् । गेमबाट उनको नामका धेरै सन्दर्भहरू समेत हटाइए ।
आज मार्कस पर्सन् विश्वकै सबैभन्दा धनी व्यक्तिहरूमध्ये एक हुन् । फोर्ब्स का अनुसार सन् २०२६ सम्ममा उनको कूल सम्पत्ति १.४ बिलियन डलर छ । उनी अहिले पनि स्टकहोममा बस्छन् र साना गेमिङ परियोजनाहरूमा काम गरिरहन्छन् । तर उनी मूलधारको गेमिङ जगतबाट लगभग हराइसकेका छन् ।
पछिल्लो अध्यावधिक: जेठ ११, २०८३ १२:३५
