ट्रेन्डिङ:
विस्थापित हुँदै सीडीएमए तीन करोड बढी सब्स्क्राइबर भएका युट्युबरले गरे पहिलो पटक अनुहार सार्वजनिक नेपाली टिम हाइ भोल्टेज बन्यो पब्जी मोबाइल प्रो लिग साउथ एसिया फलको विजेता तीन करोड बढी सब्स्क्राइबर भएका युट्युबरले गरे पहिलो पटक अनुहार सार्वजनिक यसकारण ढिलो चार्ज हुन्छ मोबाइल, कतै तपाईंले गल्ती त गरिरहनु भएको छैन ? यसकारण ढिलो चार्ज हुन्छ मोबाइल, कतै तपाईंले गल्ती त गरिरहनु भएको छैन ? तातो खाना फ्रिजमा राख्दा के हुन्छ ? ९० खर्बमा गेम निर्माता कम्पनी ‘एक्टिभिजन ब्लिजार्ड’ किन्दै माइक्रोसफ्ट कोरोना संक्रमित पत्ता लगाउने फिचरसहित आईओएस १३.५ काे बेटा भर्सन सार्वजनिक राम्रो इन्टरनेट स्पिडका लागि कहाँ राख्ने राउटर ?
close

विस्थापित हुँदै सीडीएमए

रन्जन कोइराला रन्जन कोइराला

असोज १, २०७६

विस्थापित हुँदै सीडीएमए

पछिल्लो एक दशकमा प्रविधिले मारेको छलाङ हाम्रा लागि असामान्य नैे छ । विशेष गरी दूरसञ्चारको क्षेत्रमा विकास भएका प्रविधिले छोटो समयमा विश्व बजारमा आफ्नो स्थान बनाउन सफल भएका छन् । अर्कोतर्फ पुराना प्रविधि विस्तारै ओझेलमा पर्दै गएका छन् ।

कुनै सयम नेपालका दूरदराजमा दूरसञ्चार सेवा पुर्‍याउन महत्वपूर्ण भुमिका खेलेको ‘सीडीएमए’ अहिले बन्द हुने अवस्थामा छ । नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेड(नेपाल टेलिकम)ले दिँदै आएको सीडीएमए सेवा सन् २०२२ बाट बन्द गर्ने निर्णय नै भइसकेको छ । यसअघि रेडियो फ्रिक्वेन्सी नीति निर्धारण समितिले सन् २०२२ बाट सीडीएमए सेवा बन्द गर्ने निर्णय गरेको थियो । कारण, नयाँ र सहज प्रविधी जिएसएम मोवाइल सेवाको विस्तार ।

नेपाल टेलिकमका सह-प्रवक्ता कृष्णप्रसाद भण्डारीका अनुसार जीएसएममा एलटीई, फोरजी, फाइभजीलगायत नयाँ प्रविधि भित्रिरहँदा पुरानो प्रविधिको सीडीएमए बन्द हुँदै जानु स्वाभाविक पनि हो । प्राधिकरणको पछिल्लो तथ्याङ्कलाई हेर्दा आज नेपालको कुल जनसंख्याभन्दा बढीमा टेलिफोनको पहुँच छ । कुल जनसंख्याको १४०.२५ प्रतिशतमा टेलिफोनको पहुँच छ । त्यसमध्ये १३७.५५ प्रतिशत मोबाइलको पहुँच छ । मोबाइल प्रयोगकर्तामध्ये ९८.०७ प्रतिशत जीएसएम मोबाइलको छ भने सीडीएमएको मात्र १.९३ प्रतिशत छ ।

सीडीएमए सेवा सन् २०२२ बाट बन्द गर्ने निर्णय नै भइसकेको छ । यसअघि रेडियो फ्रिक्वेन्सी नीति निर्धारण समितिले सन् २०२२ बाट सीडीएमए सेवा बन्द गर्ने निर्णय गरेको थियो ।

दश बर्षअघि प्राधिकरणको तथ्याङ्कलाई पछिल्लो तथ्याङ्कसँग दाँजेर हेर्दा देखिने अन्तरले सीडीएमए अन्त्यतिरको बाटो दर्शाएको छ । आजभन्दा दश बर्षअघि नेपालमा मोबाइलको पहुँच कुल जनसंख्याको १८.४७ प्रतिशतमा सीमित थियो, जुन बेला सीडीएमएको ग्राहक संख्या ५ लाख २८ थिए । जीएसएम प्रयोगकर्ता ४५ लाख ५१ हजार ८ सय । कुल ५० लाख ८० हजार चार सय । त्यसमध्ये सीडीएमएको बजार १०.४५ प्रतिशत थियो ।

विस्तारै जीएसएम मोबाइलले बजार लियो । जीएसएम सेवाको विस्तारमा कम्पनीहरु लगानी गर्न थाले । जसको प्रतिफल विसं २०६९ सालबाट देखियो । २०६९ सालसम्म आइपुग्दा सेवाग्राही घटे । २०६८ मा आठ लाख ७० हजार सीडीएमए मोबाइल प्रयोगकर्ता रहेकोमा २० हजारले घटेर २०६९ मा ८ लाख ५० हजार पुग्यो । अर्कोतर्फ जीएसएम मोबाइलको बजारले रफ्तार लिइ नै रह्यो ।

जीएसएम सेवा एक वर्षको अवधिमा २० हजार घट्दा सोही एक वर्षको अवधिमा जीएसएम मोबाइल प्रयोगकर्ता ३६ लाखको हाराहारीमा बढ्यो । तथ्याङ्क अनुसार २०६८ सम्म एक करोड ८० हजार भन्दा बढी जीएसएम मोबाइल प्रयोगकर्ता थिए । २०६९ बैशाखमा आइपुग्दा एक करोड ३६ लाख ४८ हजार भन्दा बढी भयो ।

फेरी २०७१ मा आइपुग्दा सीडीएमएको ग्राहक संख्यामा केहि वृद्धि भयो । कारण थियो, टेलिकमले गरेको थप लगानी । सीडीएमए सेवाको विस्तारका लागि टेलिकमले नयाँ प्रविधिमा लगानी गर्यो । ‘अल-आईपी सीडीएमए’ सेवामार्फत ग्राहकलाई सेवा प्रदान गर्न थालियो । २०७१ वैशाखमा आइपुग्दा ग्राहक संख्या १० लाख ७६ हजार ४ सय ९९ पुगे ।

त्यसपछिका वर्षमा सीडीएमए प्रयोगकर्ता झिनो रूपमा बढी रहेको तथ्याङ्कले देखाउँछ । तर, जुन रफ्तारमा जीएसएम प्रयोगकर्ता बढिरहेका छन्,, त्यो अनुपातमा सीडीएमएमा वृद्धि हुन सकेको छैन । अहिले चार करोड ५ लाख ९८ हजारभन्दा बढी सिमकार्ड बिक्रि भएको छ । त्यसमध्ये १६ लाख ५९ हजार ९ सयमात्रै सीडीएमएको छ । बाँकी तीन करोड ८९ लाख ३६ हजारभन्दा बढी जीएसएस मोबाइल सीम बिक्रि भएको छ ।

के हो सीडीएमए, कसरी भएको थियो सुरुवात ?

सीडीएमए मोबाइल चलाएको अनुभव प्रायः हामी सबैको होला । सीडीएमए मोबाइल सेटमा नेपाल टेलिकमको ‘स्काई’ र युटीएलको सिमकार्ड हालेर प्रयोग गर्नेलाई यसको महत्व पनि थाहा छ ।

सीडीएमएको विशेषता ठूलो क्षेत्रसम्मको कभरेज नै हो । सीडीएमए अर्थात, कोड डिभिजन मल्टीपल एक्सेस । यो क्वालकमको प्याटेन्ट हो । जसले गर्दा हरेक मोबाइल निमार्ता कम्पनी, मोबाइल सेवा प्रदायक कम्पनीले क्वालकमलाई रोयल्टी बुझाउनुपर्छ । नेपालमा यसको व्यावसायिक सुरुवात नेपाल टेलिकमले २०६२ माघ २३ गतेबाट गरेको थियो । जसले नेपालको मोबाइल विस्तारमा निकै ठूलो श्रेय पाएको छ ।

नेपाल टेलिकमसँगै युनाइटेड टेलिकम लिमिटेड(युटीएल)ले पनि सीडीएमए मोबाइल सेवा ग्राहकलाई प्रदान गरेको थियो । नेपाल टेलिकमका सह–प्रवक्ता कृष्णप्रसाद भण्डारीका अनुसार टेलिकमले सुरुका दिनमा लिमिडेट मोबिलिटी (सीमित क्षेत्रमा मात्र मोबाइल चल्ने) तथा फूल मोबिलिटी (देशभर चल्ने) दुवै रूपमा सञ्चालनमा ल्याएको थियो । सेवा सुरु भएको दुई वर्षको अवधि (२०६४ चैत्र २५ गते) मा देशका ७५ जिल्लामा यसको सेवा विस्तार भइसकेको थियो ।

सेवा सुरु भएको दुई वर्षको अवधि (२०६४ चैत्र २५ गते) मा देशका ७५ जिल्लामा सीडीएमए मोबाइल सेवा विस्तार भइसकेको थियो ।

सेवा सुरु गर्दा १० लाख ग्राहक क्षमतासहित सुरु भएको भएतापनि विस्तारै यसको क्षमता विस्तारको काम गर्दै टेलिकमले यो सेवा सम्पूर्ण ग्राहकमा पुर्‍यायको थियो । विभिन्न प्रकारका ट्रान्समिसन माध्यम (रेडियो, अप्टिकल, डिएसएल लिंक, स्याटलाइट) प्रयोग गरी देशका अति विकट तथा दुर्गम क्षेत्रमा समेत उक्त सेवा विस्तार गर्ने काम टेलिकमले गरेको थियो ।

जसको फलस्वरुप सीडीएमए देशका सबै जिल्लामा पुग्ने पहिलोे दूरसञ्चार सेवा पनि बन्न सफल भयो । तर पछिल्ले सयम यसमा थप विकास नुहँदा विस्तारै यसले साख गुमाउँदैछ । भण्डारीका अनुसार डब्लु सीडीएमए नै यसमा भएको पछिल्लो विकास हो । जुन जीएसएममा थ्रिजी सेवाको सुरुवात हुँदाको बखतमै भएको थियो । जीएसएम अहिले थ्रिजीबाट फोरजी हुँदै फाईभजीमा पुगी सकेको छ ।

र सीडीएमए र जीएसएम प्रविधिमै ठुलो भिन्नता छ । यसको फ्रिक्वेन्सी नै फरक छ । सामान्यतया सीडीएमए तल्लो तहका फ्रिक्वेन्सीमार्फत विस्तार गरिन्छ । भन्डारीका अनुसार जीएसएम प्रयोगकर्ताको फरक–फरक सिग्नल हुन्छ् । त्यसैबाट प्रयोगकर्ता छुट्याउन पनि सकिन्छ् । तर, सीडीएमएमा भने सबै एउटै सिग्नल हुन्छ् । सिग्नल एउटै भएतापनि यसको पनि स्क्र्यामलिङ कोड भने फरक फरक हुन्छ । त्यसबाट नेटवर्कले फरक फरक प्रयोगकर्ता छुट्याउने काम गर्न मिल्छ ।