सन् २०३५ सम्ममा सोलार विश्वको प्रमुख ऊर्जा स्रोत बन्ने, ठुला प्रविधि कम्पनी मुख्य निर्धारक
जेठ १०, २०८३ ९:७
काठमाडौँ । आगामी दशकमा सौर्य ऊर्जा कोइला, तेल र प्राकृतिक ग्यासलाई पछि पार्दै विश्वको सबैभन्दा ठुलो ऊर्जा स्रोत बन्ने देखिएको छ । ब्लुमबर्गएनईएफको एउटा नयाँ प्रतिवेदनले यस किसिमको प्रक्षेपण गरेको हो ।
यो ठुलो परिवर्तन आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को बढ्दो प्रयोग र उद्योगहरूको विद्युतीकरणका कारण ऊर्जाको मागमा भइरहेको ऐतिहासिक वृद्धिको बीचमा हुन लागेको हो । ब्लुमबर्गएनईएफका ऊर्जा अर्थशास्त्र प्रमुख म्याथियास किमेलका अनुसार सौर्य ऊर्जाले दौड जित्दैछ । यो परिवर्तन मुख्यतया आर्थिक कारणले गर्दा भइरहेको छ ।
सौर्य ऊर्जा अहिले यति सस्तो भएको छ कि यसलाई बेवास्ता गर्न असम्भव छ । उदाहरणका लागि रुसले युक्रेनमा आक्रमण गरेपछि प्राकृतिक ग्यासको मूल्य वृद्धि हुँदा पाकिस्तानले पछिल्लो दुई वर्षमा मात्र २५ गिगावाट सौर्य ऊर्जा थपेको छ । यदि देशहरूले कार्बन उत्सर्जन घटाउन अझ कडा कदम चालेमा यो परिवर्तन अझ तीव्र हुन सक्छ ।
अहिले लगानीकर्ताहरूले ऊर्जा क्षेत्रलाई पछिल्ला दशकहरूकै सबैभन्दा ठुलो वृद्धिको अवसरका रूपमा हेरिरहेका छन् । जसको केन्द्रमा डेटा सेन्टरहरू रहेका छन् । ब्लुमबर्गएनईएफको तथ्याङ्क अनुसार डेटा सेन्टरहरूका कारण थप १ टेरावाट युटिलिटी-स्केल सौर्य ऊर्जा, ४०० गिगावाट साना सौर्य ऊर्जा, ३७० गिगावाट प्राकृतिक ग्यास र ११० गिगावाट कोइलाको माग बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
यद्यपि ग्यास र कोइला २४ सै घण्टा निरन्तर सञ्चालन हुन सक्ने भएकाले २०५० सम्ममा डेटा सेन्टरहरूको ५१% अतिरिक्त ऊर्जा उत्पादन जीवाश्म इन्धनबाटै हुने अनुमान गरिएको छ । यसले के देखाउँछ भने शताब्दीको मध्यसम्म कुन ऊर्जा स्रोतहरू अस्तित्वमा रहन्छन् भन्ने कुरामा ठुला प्रविधि कम्पनीहरूको ठुलो प्रभाव रहनेछ ।
डेटा सेन्टर बजारमा अन्य प्रविधिहरूले पनि स्थान बनाउन खोजिरहेका छन् । यसमा लामो समयसम्म चल्ने ऊर्जा स्टोरेज, जियोथर्मल र आणविक ऊर्जा सामेल छन् । गुगलले हालै फर्म इनर्जीबाट १ अर्ब डलर बराबरको १०० घण्टासम्म टिक्ने ब्याट्रीहरू आफ्नो डेटा सेन्टर परियोजनामा समावेश गरेको छ । त्यस्तै फेर्भो इनर्जी र एक्स-इनर्जी जस्ता कम्पनीहरूको सार्वजनिक शेयर निष्कासन (आईपीओ) ले जियोथर्मल र आणविक ऊर्जामा पनि राम्रो सम्भावना देखाएको छ ।
सौर्य ऊर्जाको मूल्यमा भइरहेको गिरावट निरन्तर जारी छ । २०३५ सम्ममा यसको मूल्य थप ३०% घट्ने अपेक्षा गरिएको छ । जसले कोइला र प्राकृतिक ग्यासलाई प्रतिस्पर्धामा पछि पार्नेछ । २०५० सम्ममा सौर्य प्यानलहरूले प्राकृतिक ग्यासको तुलनामा दोब्बर बढी बिजुली उत्पादन गर्ने अनुमान छ ।
सौर्य ऊर्जा सस्तो हुनुका दुई मुख्य कारणहरू छन् । पहिलो, चीनको औद्योगिक नीति, जसले सौर्य प्यानल निर्माताहरूलाई अनुदान दिएर बजारमा सस्तो प्यानलहरू उपलब्ध गरायो । दोस्रो, ठुलो मात्रामा भइरहेको उत्पादन, जसले लागतलाई तीव्र गतिमा घटाउन मद्दत गर्यो ।
ब्याट्री स्टोरेजको भविष्य
सौर्य ऊर्जाको उपलब्धता बढेसँगै अब ग्रिड-स्केल ब्याट्रीहरूको माग पनि बढ्न थालेको छ । स्पेन र इटाली जस्ता देशहरूमा दिउँसो सौर्य ऊर्जाको अत्यधिक आपूर्तिले गर्दा बिजुलीको मूल्य निकै घटेको छ । जसका कारण एक्लै सञ्चालित सौर्य फार्महरू अब नाफामूलक छैनन् ।
त्यसैले विकासकर्ताहरूले अहिले हाइब्रिड ऊर्जा प्लान्टहरू बनाउन थालेका छन् । जहाँ सौर्य प्यानलसँगै ब्याट्रीहरू पनि राखिन्छन् ताकि साँझको समयमा महँगो मूल्यमा बिजुली बेच्न सकियोस् ।
ब्याट्री बजारको वर्तमान अवस्था सन् २०२० को सौर्य ऊर्जा बजार जस्तै छ । गत वर्ष विश्वभर ११२ गिगावाट ग्रिड-स्केल ब्याट्रीहरू जडान गरिएका थिए । जुन २०३५ सम्ममा तीन गुणा बढ्ने अपेक्षा छ ।
प्रतिवेदनमा इरान युद्धको प्रभाव भने समावेश गरिएको छैन । किनभने प्रतिवेदन तयार हुँदा यो युद्ध भर्खरै सुरु भएको थियो । यद्यपि दुईवटा परिदृश्यहरूमा गरिएको परीक्षणले के देखाएको छ भने, आर्थिक सङ्क्रमणको बाटोमा जाँदा हरेक देशले विदेशी ऊर्जामाथिको आफ्नो निर्भरता कम गर्नेछन् ।
नेट-जिरो (Net-zero) परिदृश्यमा त हरेक देशले ऊर्जा आयातलाई पूर्ण रूपमा अन्त्य गर्न सक्नेछन् । किमेलका अनुसार यो ऊर्जा सङ्क्रमण लागत-प्रभावी मात्र नभई ऊर्जा स्वतन्त्रताका लागि पनि निकै फाइदाजनक छ ।
पछिल्लो अध्यावधिक: जेठ १०, २०८३ ९:७
