एप्पलको आकर्षक जागिर छोडेर अटो रिक्सा चालक किन बने राकेश पाल ?
चैत २२, २०८२ ११:३९
काठमाडौँ । एप्पल जस्तो विश्वविख्यात प्रविधि कम्पनीमा काम गर्नु र उच्च तलबको कर्पोरेट जागिर पाउनु धेरै शिक्षित युवाहरूको जीवनको अन्तिम लक्ष्य हुन्छ । तर बैङ्गलोरका ३७ वर्षीय राकेश बी पालको कथाले भने सफलता र खुसीको परिभाषालाई फरक ढङ्गले प्रस्तुत गरेको छ ।
उनले विलासी जीवन, मोटो तलब र कर्पोरेट प्रतिष्ठा त्यागेर बैङ्गलोरको सडकमा विद्युतीय अटो रिक्सा चलाउने बाटो रोजेका छन् । यो कुनै अचानक लिइएको निर्णय नभई विगत चार वर्षदेखिको गहिरो मानसिक सङ्घर्ष, आत्म-सुधार र वास्तविक स्वतन्त्रताको खोजीको नतिजा हो ।
राकेशको व्यावसायिक यात्रा निकै लोभलाग्दो ढङ्गले सुरु भएको थियो । उनले बैङ्गलोरस्थित एउटा अमेरिकी फर्ममा 'भ्वाइस एण्ड एक्सेन्ट ट्रेनर' को रूपमा आफ्नो करियर सुरु गरेका थिए । उनको प्रतिभा र क्षमताले उनलाई चाँडै प्रविधि क्षेत्रको दिग्गज कम्पनी एप्पलमा पुर्यायो । त्यहाँ उनले निकै आकर्षक तलब र विलासी कार्यालयको सुविधा उपभोग गरे । एप्पलपछि उनले अन्य ठुला बहुराष्ट्रिय बैङ्क र कम्प्युटर निर्माण गर्ने विश्वविख्यात कम्पनीहरूमा पनि महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हाले ।
बाहिरबाट हेर्दा उनी सबैको सपनाको जीवन बाँचिरहेका देखिन्थे । तर भित्रभित्रै उनी रित्तोपन र एक्लोपनको महसुस गरिरहेका थिए । राकेशका अनुसार सुरुका दिनहरू उत्साहजनक भए पनि बिस्तारै उनले कर्पोरेट संसारको कुरूप पक्ष देख्न थाले । उनले महसुस गरे कि त्यहाँ मानिसहरूलाई केवल एउटा स्रोत-साधन (Resource) को रूपमा मात्र प्रयोग गरिन्छ । उनी भन्छन्, "म अरूलाई खुसी बनाउने चक्करमा आफूलाई बिर्सिएर 'पिपुल प्लेजर' (People Pleaser) बनेको थिएँ । मसँग सबै भौतिक सुविधाहरू त थिए, तर मनमा खुसी र शान्ति भने कतै थिएन ।"
कर्पोरेट सिँढी चढ्दै जाँदा उनले कार्यस्थलमा हुने गम्भीर राजनीति र असुरक्षित नेतृत्वको सामना पनि गर्नु पर्यो । उनले भोगेको सबैभन्दा ठुलो चुनौती नेतृत्व तहमा रहेका व्यक्तिहरूको व्यवहार थियो । उनी भन्छन्, "तपाईँ कडा परिश्रम गरेपछि पुरस्कार पाइन्छ भन्ने विश्वासमा काम गर्नुहुन्छ । तर जब तपाईँको बोस नै तपाईँको प्रतिभा देखेर असुरक्षित महसुस गर्न थाल्छ भने के हुन्छ ? सहयोग गर्नुको सट्टा उसले तपाईँको खुट्टा तान्न र तपाईँलाई मानसिक रूपमा कमजोर बनाउन थाल्छ ।"
राकेशले यस्ता नेतृत्वकर्ताहरूलाई 'म्यानेजर' होइन, बरु कर्मचारीको मनोबल गिराउने 'डि-मोटिभेटर्स' को संज्ञा दिएका छन् । एउटा प्रतिष्ठित ग्लोबल बैङ्कमा काम गर्दा उनले अत्यन्तै शुद्धता र इमानदारीका साथ काम गर्नुपर्थ्यो । जहाँ सानो विराम चिन्ह वा हस्ताक्षर नमिल्दा पनि प्रश्न उठाइन्थ्यो । तर विडम्बना पछि उनैलाई बढुवा हुनबाट रोक्नका लागि व्यवस्थापनले बनावटी र झुटा कमजोरीहरू खडा गर्यो । जब उनले त्यो अन्यायका विरुद्ध माथिल्लो तहमा आवाज उठाए, त्यहाँ पनि न्याय पाउनुको सट्टा व्यवस्थापनले आफ्नै म्यानेजरको संरक्षण गर्यो ।
राकेशको जीवनको अर्को एउटा दुखद पक्ष उनको शारीरिक अवस्थासँग जोडिएको थियो । उनलाई एउटा कानमा सुन्ने समस्या थियो र उनी देखिने गरी सुन्ने मेसिन (Hearing Aid) लगाउँथे । यही कमजोरीलाई कार्यस्थलमा केही सहकर्मी र सिनियरहरूले 'टार्गेट' बनाए । उनलाई जिस्क्याउने, कुरा काट्ने र समूहबाट अलग्याउने जस्ता निर्दयी व्यवहारहरू गरियो । "मानिसहरू असाध्यै निर्दयी हुँदा रहेछन्," उनी पीडाका साथ ती दिन सम्झन्छन् ।
कामको चर्को दबाब, कार्यस्थलको अपमानजनक व्यवहार, बुबासँगको तनावपूर्ण सम्बन्ध र वैवाहिक जीवनमा आएका उतारचढावका कारण उनी बिस्तारै गम्भीर डिप्रेसनको शिकार भए । उनको अवस्था यति नाजुक भयो कि उनी घण्टौँसम्म एउटै कोठामा बसेर एउटै नकारात्मक कुरा सोचिरहन्थे । उनले आफूलाई घरभित्रै कैद गरे । अन्ततः उनले बैङ्गलोरको प्रसिद्ध 'निमह्यान्स' र भिक्टोरिया अस्पतालमा मानसिक उपचार गराउनुपर्यो र लामो समयसम्म 'एन्टी-डिप्रेसेन्ट' औषधिहरूको सहारा लिनुपर्यो । अत्यधिक तौल बढेका कारण उनले आफ्नो आत्म-सम्मान र आत्मविश्वास पुरै गुमाइसकेका थिए ।
अनि सुरु भयो कडा सङ्घर्ष
जीवनको अन्धकारमय मोडमा पुगेपछि एक दिन ऐनामा आफ्नो प्रतिबिम्ब हेर्दा उनले आफैँलाई चिन्न सकेनन् । त्यही क्षण नै उनको जीवनको 'टर्निङ पोइन्ट' बन्यो । उनले केवल औषधिमा मात्र निर्भर नहुने र आफ्नो जीवनलाई आफ्नै नियन्त्रणमा लिने अठोट गरे । उनले मनोविज्ञानको गहिरो अध्ययन सुरु गरे । विशेष गरी आफूमाथि भएको छलकपट र मानसिक शोषणका ढाँचाहरू बुझ्नका लागि उनले 'डार्क ट्रायाड' (Dark Triad), नार्सिसिज्म (Narcissism) र म्याकियाभेलियनिज्म (Machiavellianism) जस्ता विषयहरू पढे ।
मानसिक स्वास्थ्यसँगै उनले शारीरिक अनुशासनमा पनि कडा मेहनत गरे । 'इन्टरमिटेन्ट फास्टिङ' मार्फत उनले १५ किलो तौल घटाए । उनले मार्सल आर्ट्स (Muay Thai र Ju-Jitsu) को तालिम लिन थाले । यसले उनको आत्मविश्वास मात्र फर्काएन, उनलाई राज्य स्तरीय च्याम्पियनशिपमा रजत पदक समेत दिलायो ।
आफ्नो नयाँ यात्रामा राकेशले कुनै पनि कामलाई सानो ठानेनन् । उनले खाना डेलिभरी गर्नेदेखि बाइक ट्याक्सी चलाउनेसम्मका काम गरे । यहाँसम्म कि उनले एउटा जिममा महिनाको मात्र ५,००० रुपैयाँ तलबमा भुइँ र शौचालय सफा गर्ने सहायकको रूपमा पनि काम गरे । यी साना कामहरूले उनलाई धैर्यता, नम्रता र वास्तविक आत्मनिर्भरताको पाठ सिकाए ।
अन्ततः विगत चार वर्षको निरन्तर प्रयास र बचतपछि उनले आफ्नै एउटा विद्युतीय अटो रिक्सा किने । अहिले उनी बैङ्गलोरको सडकमा दिनको ६ देखि ७ घण्टा अटो चलाउँछन् । उनी आफ्ना यात्रुहरूसँग धाराप्रवाह अङ्ग्रेजी र कन्नड भाषामा कुरा गर्छन् । उनीसँग यात्रा गर्ने धेरै यात्रुहरू उनको जीवनको कथा सुनेर र उनको सकारात्मक सोच देखेर अचम्ममा पर्छन् । अटो चलाउनुका साथै उनले आफ्नो नृत्य र चित्रकलाप्रतिको रुचि र जोसलाई पनि जीवितै राखेका छन् ।
आफ्नो इन्स्टाग्राम भिडिओ भाइरल भएपछि राकेशले एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश दिएका छन् । समाजमा ज्येष्ठ सदस्य वा सिनियरहरूको कुरा सधैँ आँखा चिम्लेर मान्नुपर्छ र प्रश्न गर्नुहुँदैन भन्ने सोचले मानिसको व्यक्तित्व विकासमा बाधा पुर्याउने उनी ठान्छन् ।
आज राकेश बी पाल आफ्नो जीवन आफ्नै सर्तमा बाँचिरहेका छन् । उनले केही हजार रुपैयाँको तलबका लागि आफ्नो आत्मा बेच्न अस्वीकार गरे । उनी अहिले मानसिक रूपमा शान्त र शारीरिक रूपमा स्वस्थ छन् । उनी भन्छन्, "मैले एउटा चम्किलो करियर त गुमाएँ होला । तर आज मैले आफूलाई फेला पारेको छु ।"
पैसाको व्यवहारिक आवश्यकता स्वीकार गरे पनि यसले जीवनको अर्थ र आत्म-मूल्यको खोजीलाई ओझेलमा पार्नु नहुने कुरामा उनी जोड दिन्छन् । उनी भन्छन्, “हामीले केही ठुलो काम नै गर्नुपर्छ भन्ने छैन । अगाडि बढिरहौँ, जीवनले आफैँ बाटो फेला पार्छ ।”उनको भिडिओसँगै राखेको क्याप्सनमा लेखेका छन्, “अब म अटो चालक हुँ, कर्पोरेटको दास होइन । भोलिका लागि आफैलाई प्रेरित गर्दैछु । हार मान्न लागेकाहरूलाई मद्दत गर्ने प्रयास गर्दैछु ।”
पछिल्लो अध्यावधिक: चैत २२, २०८२ ११:३९
