ट्रेन्डिङ:
‘डुबिसकेको’ सारथी उतार्ने त्यो आइडिया, जसले ट्याक्सी चालकलाई लाख कमाउने बनायो टेलिकम आफ्ना पूर्वाधार अन्य प्रदायकसँग शेयर गर्ने स्थितिमा पुगिसकेको छ लोकप्रिय बन्दै ह्वावेको ‘एप ग्यालरी’, विश्वभर ४९ करोड सक्रिय प्रयोगकर्ता जीआईएस र रिमोट सेन्सिङ विषयमा तालिम दिँदै आविष्कार केन्द्र, यसरी हुनुहोस् सहभागी आन्ट्रप्रेनर टक सिरिजमा हलिउड कलाकार डेभिड क्यारोल आउँदै यी १० कारणले ल्यापटपभन्दा डेस्कटप राम्रो कोमाकी ब्रान्डको' भेनिस अल्ट्रा' विद्युतीय स्कुटर नेपालमा , सिङ्गल चार्ज ३०० किमिसम्म गुड्ने लेडिज स्मार्टफोन ल्याउँदै लाभा क्लाउड गेमिङ, जसले बदल्दै छ गेम खेल्ने शैली ब्याचलरमा आईटी पढ्न नेपालमा यस्ता छन् विकल्प
close

‘डुबिसकेको’ सारथी उतार्ने त्यो आइडिया, जसले ट्याक्सी चालकलाई लाख कमाउने बनायो

गोपाल साउद गोपाल साउद

माघ १६, २०७६

‘डुबिसकेको’ सारथी उतार्ने त्यो आइडिया, जसले ट्याक्सी चालकलाई लाख कमाउने बनायो

दुवै जना कम्प्युटरका विद्यार्थी । प्रकाश न्यौपाने कम्प्युटर साइन्स पढेका अनि रवि सिंघल कम्प्युटर इन्जिनियरिङ । दुवै प्रायः भेट भइरहने । प्रकाशले एयरलाइन्सको अनलाइन टिकेटिङका लागि नेपफ्लाइट कम्पनी सुरु गरेका थिए । रविले भने डिजिटल मार्केटिङ कम्पनी सोसल एभ्स । त्यसअघि उनीहरु डेभलपरको रुपमा अरुकै कम्पनीमा काम गर्थे ।

चार वर्ष अघिको कुरा हो । उबर–ओलाको देखासिखीमा नेपालमा अनेकौं राइड सेयरिङ कम्पनी दर्ता भइरहेका थिए । तर, कुनै पनि कम्पनी राम्रोसँग चल्न सकेका थिएनन् । अन्यत्र सफल भएको आइडिया नेपालमा किन फ्लप भइरहेको छ भन्ने विषयमा प्रकाश र रविबीच बेलाबेलामा चर्चाको विषय बन्ने गथ्र्यो ।
अरुले समस्याको समाधान प्रविधिमा मात्रै खोजिरहेका थिए । तर, व्यवस्थापन तहबाट प्रयास हुन नसकेको निष्कर्ष उनीहरुको थियो ।

ट्याक्सी चालक, साहुजी, अनि यात्रु सबैको समस्या आ–आफ्नो ठाउँमा थियो । ट्याक्सी चालकलाई दिनभर जसरी पनि दुई हजारदेखि तीन हजार रुपैयाँसम्म कमाउनै पर्ने । पाँच सयको पेट्रोल हाल्नै पर्‍यो, साहुलाई दुई हजार बुझाउनै पर्‍यो अनि घरमा हजार पन्ध्रसय लैजानै पर्‍यो । अर्कोतर्फ चालकलाई ट्याक्सी दिँदा बेलुका पैसा ल्याउँछ कि ल्याउँदैन, राम्रोसँग चलाउँछ कि चलाउँदैन, सुरक्षित रुपमा फिर्ता गर्छ कि गर्दैन, साहुको आफ्नै समस्या ।

यात्रुहरुलाई पनि ट्याक्सी भन्ने बित्तिकै तर्सिनुपर्ने । ट्याक्सी चाहियो भने चोकसम्म पुग्नै पर्ने । बार्गेनिङ नगरी जानै नमान्ने । नजाने भने सक्कियो । जाने भनेपछि कति लिने र दिने भन्ने बार्गेनिङ । यस्ता विभिन्न समस्याको समाधानको रुपमा सारथी सुरु भयो ।

महाभारतमा कृष्णले अर्जुनको रथ कुदाएर सारथी बनेको प्रसंगबाट कम्पनीको नाम जुराइएको थियो । यस हिसाबले सारथी ट्याक्सी चालकहरु प्रतिको बुझाईमा परिवर्तन ल्याउने माध्यम बन्न सक्ने प्रकाश र रविको अपेक्षा थियो । ‘सारथी असल चालक हो । सारथी राम्रो कुरा गर्छ । कामको उचित मूल्य मात्रै लिन्छ र उपयुक्त गन्तव्यमा पुर्‍याउँछ भन्ने अवधारणबाटै यो सुरु गरेका हौँ,’ रवि भन्छन्, यसबाट हाम्रा चालकहरुमा पनि सारथीसँग छुट्टै किसिमको आत्मियता छ ।’

रवि सिंघल, सह-संस्थापक, सारथी

अवश्य पनि आईसीटीको प्रयोगबाट स्थानीयदेखि राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय समस्या समाधान गर्न सकिन्छ । स्टार्टअपको आधारभूत अवधारणालाई यी दुई युवाले पनि राम्रैसँग महसुस गरेका थिए । उनीहरुले ट्याक्सीमा समस्या देखिरहेका थिए ।

त्यसको समाधान प्रविधिले दिन सकिन्छ भन्ने सोंचबाटै सारथीको सुरुवात भयो । काठमाडौंको ट्याक्सी समस्या सबैलाई थाहा थियो । समाधानको प्रयासमा स्टार्टअप गर्न चाहने प्रकाश र रवि पहिलो व्यक्ति भने थिएनन् । उनीहरुभन्दा अगाडि अरुले त्यसमा अवसर नदेखेका पनि होइनन् ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा उबर–ओलाले उल्लेखनीय सफलता हात पारिरहेका थिए । तर, नेपालमा त्यो अवधारणा भित्र्याउन खोज्नेहरु भने एक पछि अर्को रुपमा असफल भइरहेका थिए । नेपालमा त्यो अवधारणा लागु गर्न सम्भव छैन भन्ने धारणाले करीब निष्कर्षको रुप लिँदै थियो ।

यस्तो अवस्थामा अरुले भन्दा फरक मोडालिटीमा काम गर्ने उद्देश्यका साथ दुई सारथी कस्सिएका थिए । तर, अरु असफल भइरहेको पृष्ठभूमीमा कुनै गतिलो धरातल तयार नभइसकेका तन्नेरीलाई विश्वास गर्ने कोही पनि थिएन । अर्कोतर्फ यात्रुले अरु देशको उदाहरण देखे–सुनेको भए पनि नेपालमा त्यसको अभाव महसुस गरिरहेकै थिए ।

यही परिवेशबाट सारथीले २ अगस्ट २०१७ मा दुई ट्याक्सीबाट आफ्नो सेवा आरम्भ गर्यो । सानोबाट सुरुवात गरेर विस्तारै विकास गर्दै लैजाने सुरुवाती योजना प्रकाश र रविले कोरेका थिए । सुरुमा कल सेन्टरमा यात्रुले सम्पर्क गर्थे र नजिकको ट्याक्सीलाई यात्रु ओसार्न पठाइन्थ्यो । हरेक ट्याक्सीमा सारथीकै ट्याब्लेट हुन्थ्यो । कार्डबाट भुक्तानीका लागि ट्याक्सीमै पोस मेसिन पनि राखिएको थियो ।

सुरुवाती समयमा सारथीले नै ट्याक्सी भाडामा लिन थाल्यो । चालक पनि पनि सारथीकै हुने । चालक र ट्याक्सी आफ्नै भइसकेपछि भनेकै ठाउँबाट यात्रुलाई सेवा दिन सकिन्छ भन्ने सोंचबाट सारथी सुरु भयो । सुरु गरेको तीन महिनामै ५० ट्याक्सी पुगे ।

सारथीको कार्यालय दरबार मार्गमा थियो । मानिसहरुले मन पराइरहेका थिए । माग बढिरहेको थियो । त्यही बेला सारथी अन्य ट्याक्सी चालकहरुको आँखाको तारो बन्न थल्यो । यतिसम्म कि चालकको आक्रोशित हुल हातपात गर्ने मनसायका साथ सारथीको कार्यालयमै पुग्यो ।

त्यो स्तरको मानसिकतासँग जुध्दै सारथी गुज्रियो । अर्को तर्फ परिस्थिति कस्तो भइदियो भने यात्रुहरुबाट सारथी प्रति अनपेक्षित किसिमको आशक्ति देखियो । ट्याक्सीका लागि सारथी हरेक यात्रुको रोजाई बन्न थाल्यो । काठमाडौंका दशौं हजार ट्याक्सीलाई आबद्ध गराएर लाखौं यात्रुलाई सेवा दिनुपर्ने चुनौति सारथीलाई थियो ।

सुरु भएको छोटो समयमै सारथी लोकप्रिय भयो । धेरैले रुचाए । सञ्चार माध्यममा जताततै चर्चा छाउन थाल्यो । तर, यात्रुको उर्लिदो चाहनालाई सम्बोधन गर्न सक्ने क्षमता सारथीसँग भएन । दुई जना भर्खरका युवाले सुरु गरेको कम्पनी । श्रोत साधन एकदमै थोरै थियो । जसले गर्दा थप ट्याक्सी भाडामा लिन मुस्किल हुन थाल्यो । अर्को तर्फ आईटी पढेका युवा । ट्याक्सी चलाउनेदेखि मर्मत सम्भारको विषयमा उनीहरु जानकार थिएनन् । समस्याले चेप्दै गयो ।

रवि भन्छन्, ‘त्यतिखेर हामीलाई दिनमा हजार १५ सय कलहरु आउँथे । मोबाइल एप बनाइसकेका थिएनौं । कारण के थियो भने, त्यतिखेर एप बनाउँदा मान्छेहरुले त्यसलाई सहज रुपमा आत्मसाथ गर्छन् भन्ने हामीलाई लागेकै थिएन । त्यसैले कल सेन्टरको मोडालिटीमा कम्पनी चलाइरहेका थियौं ।’

कल सेन्टरमा कति जनशक्ति राख्ने भन्ने चुनौति पनि थियो । कल मात्रै उठाएर नहुने, पठाउनलाई ५० भन्दा अरु ट्याक्सी थिएन । कम्पनी स्थापित नहुँदै यात्रुहरुले भने सारथीले काठमाडौंको ट्याक्सीको समस्या समाधान गरिसकेको आभास गर्न थालिसकेका थिए । माग अनुसार सेवा दिन नसकिने भएपछि यात्रुहरुको विश्वास गुम्न थाल्यो । यसरी अनपेक्षित समस्याले सारथी घेराबन्दीमा पर्दै गयो र कम्पनी नै बन्द हुने अवस्थामा पुग्यो ।

कम्पनी चल्दै नचलेर होइन, धेरै चलेका कारण बन्द हुने अनौठो परिस्थिति प्रकाश र रविले झेलिरहेका थिए । दुवै जना युवा उद्यमीमा फ्रस्टेसन छाउन थालिसकेको थियो । रवि ती दुःखका दिन सम्झिन्छन्, ‘त्यस बीचमा हामीले कति त्यस्ता दिन पनि गुजार्‍यौँ, जसमा एक जना यात्रुलाई पनि सेवा दिन सकेनौँ । छोटो समयमै स्थापित कम्पनी एकैपटक झर्‍याम झुरुम खस्दा आफ्नै सन्तान गुमाएको जस्तो पीडा हुन्थ्यो ।’

यो सारथीको मात्रै चिन्ताको विषय भने थिएन । आबद्ध ट्याक्सी चालकदेखि यात्रुहरु सबै निराश थिए ।
सारथीलाई जसरी पनि सफल बनाउने अठोटबाट हार मान्ने पक्षमा उनीहरु थिएनन् । कम्पनीलाई पुनर्जीवन दिन अब व्यवसायिक मोडल नफेरी नहुने अवस्था थियो । जुन युवा उद्यमीले नबुझ्ने विषय थिएन । अनि भाडामा ट्याक्सी लिएर चलाउने मोडेलबाट कम्पनीको समग्र संरचना नै फेरबदल गरे । जसमा ट्याक्सी तथा ट्याक्सी चालकहरु सजिलै स्वेच्छाले आबद्ध हुन सक्ने ।

चलिरहेको व्यवसाय नयाँ मोडलमा परिवर्तन भएको थियो । दुवै जनाको पृष्ठभुमी प्रविधि नै भए पनि त्यस बाहेक अरु विषयको चुनौति ज्यादा थियो । ‘प्रविधिमा पोख्त भएर मात्रै नहुँदो रहेछ,’ प्रकाशले अहिले महशुस गरेका छन्, ‘इको–सिस्टमका अन्य कारकहरुलाई पनि त्यही स्तरमा बुझ्नुपर्दो रहेछ ।’

प्रकाश न्यौपाने, सह-संस्थापक, सारथी

नयाँ चुनौतिको सामना गर्न प्रविधि र व्यवसायिक मोडेलमा परिवर्तन त ल्याए । तर त्यसलाई कार्यान्वयनमा लैजान भने त्यति सहज भएन । बन्द भइसकेको कम्पनी, डुबिसकेको कम्पनी भनेर ट्याक्सी चालकहरु कुरा गर्न समेत तयार नहुने अवस्था बनिसकेको थियो ।

त्यसैबीच सारथीको टिम ट्याक्सी ड्राइभरहरुलाई मनाउने उद्देश्ले नयाँ बसपार्क पुग्यो । तर कसैले पनि उनीहरुका कुरा सुन्नै चाहेनन् । यत्तिकै फर्किने मुडमा टोली थिएन । एक जनालाई भए पनि आफ्नो कुरा बुझाएरै छाड्ने निधोमा उनीहरु पुगे । अन्ततः एक जना ड्राइभरलाई मनाउन सफल भए । मोबाइलमा एप राखिदिए । कसरी चलाउने भन्ने जानकारी गराए ।

ट्याक्सी चालकहरु यात्रुको पर्खाइमा प्रायः बसपार्क क्षेत्रमै कुरि बस्थे । चालकहरुको बीचमा एक जना चालक अचानक देखिन छोड्यो । चालकहरुको चासोको विषय नहुने कुरै भएन । यस्तैमा ती चालकसँग उनीहरुको भेट भयो । उनले सारथीको एप प्रयोग गर्दा यात्रु बोक्ने काम भ्याइ नभ्याइ रहेको सुनाए छन् ।

अरु ट्याक्सी चालकहरु स्वस्फुर्त रुपमा सारथीको कार्यालय धाउने क्रम सुरु मात्र भएन, झण्डै बन्द हुने अवस्थाको सारथीले पुनर्जीवन समेत पायो । सुरुमा आबद्ध ट्याक्सी चालकले सारथीका सेवाग्राहीबाहेक अन्य यात्रुलाई बोक्नै पाउँदैन थिए । तर अहिले कम्पनीले चालकहरुलाई स्वतन्त्रता दिएको छ । फुर्सदमा हुँदा, कुनै दिशामा खाली जाँदा ट्रिप उठाउने नत्र छुट्टै किसिमले यात्रु उठाउने स्वतन्त्रता ।

त्यसो त सारथीमा यस्ता चालक पनि छन्, जसको ९० प्रतिशत समय सारथीकै सेवाग्राही ओसार्दैमा बित्छ । उनीहरुले महिनामा एक लाख रुपैयाँसम्म सजिलै आम्दानी गरिरहेको सुनाउँछन् प्रकाश । यात्रु लिन घरमै ट्याक्सी पुग्छ । आफन्त, साथीभाई गन्तव्यमा पुग्यो वा पुगेन चिन्ता नहुने । सामान छुट्ने जोखिम पनि छैन । प्रायः सबैजसो यात्रुसँग ट्याक्सी चालकको मोबाइल नम्बर हुन्छ । सामान छुटिहाले चालकले नै फोन गरेर जानकारी गराउँछन् ।

यात्रु सम्पर्कमा नआए सारथीको कार्यालयमै पुर्‍याइदिन्छन् । यसले गर्दा यात्रुका लागि सुरक्षित र निर्धक्क रुपमा यात्रा गर्न सक्ने विकल्प बनेको छ, सारथी । अर्को तर्फ सारथी यात्रुलाई छोड्न जाँदा भाडा नपाउने, उल्टै कुटिएर फर्किनुपर्ने ट्याक्सी चालकहरुको पीडाको पनि समाधान दिएको छ ।

अहिले सारथीको सेवा २४ सै घण्टा उपलब्ध छ । जसले ट्याक्सीका लागि बाटोमा घण्टौं कुरेर चालकसँग बार्गेनिङ् गर्नुपर्ने बाध्यताको अन्त्य गरिदिएको छ । ट्याक्सी चालकलाई गाडी चलाउन त आउँछ । तर, आजको जमानामा त्यतिले मात्रै पुग्दैन । ग्राहकहरुसँग कस्तो व्यवहार गर्ने, प्रविधि कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने विषयमा पनि उत्तिकै जानकार हुनुपर्ने हुन्छ । त्यसैले सारथीले यस्ता सीपहरु पनि चालकलाई सिकाइरहेको छ ।

सारथीले गर्दा ट्याक्सी चालकहरुलाई हेर्ने सर्वसाधारणको नजर पनि फेरिँदै गएको बुझाई रविको छ । ‘ट्याक्सी चालक त फटाहा हो, चोर हो, सकेसम्म यिनीहरुको भर पर्नु हुन्न भन्ने आम धारणा नै बनिसकेको थियो । सबैले चोर फटाहा भन्छ भने किन त्यस्तै नगर्ने भन्ने किसिमको मानसिकता चालकहरुमा पनि बन्दै गइरहेको थियो,’ रवि भन्छन्, ‘अहिले हामीले त्यो अवस्थालाई फेरेका छौँ । सारथी चालक भएपछि मलाई कसैले नराम्रो भन्न सक्दैन भन्ने आत्मगौरव उहाँहरुले गरिरहनु भएको छ । यस अर्थमा पैसा कमाउन नसकेपनि हामी सन्तुष्ट हुन सकेका छौं ।’

युट्युब भिडियो

सारथीको सञ्जालमा हाल ३५ सयभन्दा बढी ट्याक्सी आवद्ध छन् । दुई लाखभन्दा बढी युनिक ग्राहकले सेवा लिइरहेका छन् । राइड मात्रै होइन अरु सुविधा पनि दिने योजना कम्पनीले बुनिरहेको छ । डिजिटल भुक्तानी प्रयोगमा ल्याइसकेको कम्पनीमा आबद्ध करीब एक हजार ट्याक्सीमा क्यूआर भुक्तानी सुविधा छ ।
यसले नगद बोकेर ट्याक्सी चढ्नपुनर्पे बाध्यता पनि रहेन । अनलाइनमार्फत तिरेको रकम सिधै चालकको खातामा जम्मा हुने र उनीहरुको बचतको रुपमा समेत रहने भएको छ ।

‘हामीले चालकहरुसँग मिलेर काम गरिरहँदा उहाँहरुको उन्नतीको विषयमा पनि सोच्नुपर्ने हुन्छ । धेरै जसो ट्याक्सी चालकहरुको खाता नै थिएन । कतिले त एक पटकसम्म पनि बैंकमा पाइला टेकेका रहनेछन्,’ रवि भन्छन्, ‘दिनभर ट्याक्सी चलाउने र खर्च कटाएर बाँकी रहेका पैसा खाएर सकाउने गरी जीवनयापन गरिरहेका थिए । उहाँहरुको पनि परिवार छ । बालबालिकाको पढाईको कुरा आउँछ । औषधी उपचार गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसका लागि बचत पनि गर्नुपर्छ भनेर हामीले कुमारी बैंकसँग सहकार्य गरेका छौँ।’

यसको असर अन्ततः चालकको परिवारमा पर्ने उनको बुझाई छ । अहिले आफ्नै ट्याक्सी चलाइरहेका चालकहरुले अटो लोनमा १९ देखि २० प्रतिशत ब्याज तिरिरहेका छन् । त्यसलाई पनि सहज र सस्तो बनाउने दिशामा पनि सारथीले काम गरिरहेको छ । समयसँगै सेवाग्राहीको आकांक्षा बढ्दै गएको छ ।

सुरुवाती समयमा सारथी प्रयोग गर्नेहरुलाई सम्झना हुनुपर्छ, ४५ मिनेट देखि एक घण्टासम्म पर्खिनुपर्ने अवस्था । तर अहिले समय निकै नै फेरिएको छ । पाँच मिनेट कुराउनु पनि चुनौतिको विषय बनेको छ । समय, ग्राहकको बदलिँदो आकांक्षा र प्रतिस्प्रर्धाले नै यो अवस्थामा ल्याइपुर्याएको हो । आफूले त्यो आकांक्षा र समयको गतिलाई बुझ्न नसके बजारबाट विस्थापित हुनुपर्ने सत्यको बोध सारथीका दुवै रथीहरुलाई छ ।
यसका लागि संस्था, प्रविधि र समग्र इको–सिस्टममै उही स्तरको परिवर्तन अपरिहार्य देख्छन् प्रकाश ।

प्रविधिको विकासले अन्य क्षेत्रलाई त प्रभावित पारिरहेकै छ । यो स्वयम् आफै पनि तीब्र रुपमा परिवर्तनशिल छ । यस्तोमा प्रविधिमा अधारित स्टार्टअपहरुले अर्को वर्ष कुन अवस्थाबाट गुज्रिनुपर्ने हुन्छ, अन्दाज गर्न त्यति सजिलो छैन । अहिले राइड सेयरिङलई बजारको राम्रै साथ छ । प्रविधिलाई आत्मसाथ गरेकै कारण नयाँ नयाँ कम्पनीहरु थपिने क्रम निरन्तर छ ।

ऐन, नियमन, सहयोगी भूमिका आदि हिसावले राज्यको तहबाट राइड सेयरिङको सेवा लिइरहेका उपभोक्ताको सुरक्षा र सहजतामा मुख्य सरोकार राख्नुपर्ने आवश्यकता देख्छन्, प्रकाश । ‘चालक, कम्पनी र यात्रु सबैको सुरक्षाका लागि यो महत्वपुर्ण हुन्छ,’ उनी भन्छन्, ‘करको दायरामा ल्याउन र धेरै भन्दा धेरै मानिसले यो सेवा लिनसक्ने वातावरण तयार पार्न नियमनमा ल्याउनै पर्छ ।’

राइड सेयरिङको रुपमा सार्वजनिक तथा भाडाका सवारीकै स्तरमा मोटरसाइकलका लागि पनि सुरक्षा प्रत्याभुत गर्नुपर्ने उनी बताउँछन् । अनलाइन ट्याक्सीमा अहिले सारथी एक्लो छैन, नयाँ नयाँ प्रतिस्पर्धी थपिने क्रम जारी नै छ । हिजोको समयमा सारथीलाई एउटा ट्याक्सीलाई मनाउन मुस्किल हुने गर्दथ्यो । नयाँ प्रतिस्प्रर्धी आउँदा आफूहरुलाई पनि सहज बनाएको सारथीका सञ्चालकहरुको बुझाई छ ।

स्वभावैले आविष्कार अनिश्चित हुन्छ । त्यही बुझाइका साथ सारथीेले बनाएको प्रविधि ‘ओपन आर्किटेक्ट’ भएको प्रकाश बताउँछन् । ‘कसैले सारथीकै प्रविधिमाथि इन्नोभेट गरेर अरु सेवा थप गरेर अन्य ठाउँमा सेवा विस्तार गर्ने सवालमा सहकार्य गर्न चाहनेहरुका लागि पनि हामी खुला छौँ,’ उनी अर्थ्याउँछन् ।

भोली सारथी अन्य समस्याको समाधान पनि बन्न सक्छ भन्ने हिसाबले आफूहरु अगाडि बढिरहेको प्रकाश बताउँछन् । भविष्यमा खाना तथा खाजाको डेलिभरी, सामानको डेलिभरी सेवाका साथै विद्यमान सेवा अन्य सहरहरुमा विस्तार गर्ने कम्पनीको योजना छ । ‘कानूनी रुपमा निजी सवारी साधनलाई राइड सेयरिङ गर्न पाउने अवस्थामा सारथीले समेत अहिले पठाओ र टुटलले जस्तै सेवा समेत दिनेछ,’ प्रकाश भन्छन् ।